წყევლა
xvedelidze beso - wyevla
- არა, მოიცა, რას მეუბნებით, ტარტალოს წყევლაზე არაფერი გსმენიათ?... ვარიანტი არაა!... არა და არ არსებობს!... არა, ისე ვარიანტების მეტი რაა, თუმცა, რა ვიცი... არ დავიჯერებდი, ღმერთმანი, მაგრამ მჯერა, ჯანდაბას თქვენი თავიცა და ტან-ფეხიც. არადა, ისეთი ამბავია, ისეთი, სულ არ დაიჯერება მისი სიმართლის - არც პირიქით. წინდაწინ ვიცი, თქვენც იგივე დაგემართებათ, მაგრამ, აბა რა ვქნა, როდესაც მეც კი აღარ მწამს ტარტალოს წყევლის მართალ-ტყუილის. ისე, კი გამიგია, ეგეთები ყველას ემართება, ოღონდ ყველას სხვადასხვანაირადო და... მაინც მოვყვები რა... ისე, როდის მოხდა ეგ ამბავი ზუსტად, აღარც კი მახსოვს - გულმავიწყობა დამჩემდა ამ ბოლო დროს. რას იზამ, ეგეთია ეს ბედშავი ცხოვრება - მიდის და მიაქვს ჩემგან ყველაფერი: მეხსიერებასაც თავის ნაოჭებს ამჩნევს და ეგრე. მაინც გავიხსენებ... თუმცა რა ძნელი გასახსენებელი ეგაა, როცა სულ ორ სიტყვაში იყოლება ყველაფერი. ჰა-ჰა - შვიდში... ხომ აქ ხართ, ჩემგან პირისპირ, და მისმენთ - გაემზადეთ რაღა... ოღონდ ყურადღებით და... ნურაფერი გამოგეპარებათ!... უგულისყურობა არ ივარგებს, ისევ თქვენთვის, თორემ მე რა... მე კი ვარ აქ, ყველგან ეგრე და სულ ასე...
მოკლედ, ის დღეები იდგა იმ გაზაფხულის, ომში რომ მიდიოდა ტარტალო... ომი, ხომ იცით, რაცაა... კი არავინ აძალებდა, ან რამე ეგეთი - უბრალოდ, მოდაში იყო მაშინ ეგეთი პატრიოტიზმი და თავის გამოდება. პატრიოტიზმიც ხომ გაგიგიათ? - საღმრთო რამ და პრინციპის ამბავია, თორემ დიდად სულ არ ანაღვლებდა ტარტალოს ეთნოკონფლიქტები და მისთანანი - ერთი კი იყო: ფული უყვარდა და მორჩა. ისე კი, რა ბიჭი იყო მაინც - ვერც კი წარმოიდგენთ სხვა ეგეთ ჯეელსა და ახოვანს, ბრგესა და ტანადს. სიტყვა-პასუხიც ისეთი იცოდა, არც კი ვიცი, ვის შევადარო. მოკლედ - მაგარი იყო კეფიდან ქუსლამდის და მორჩა...
ჰოდა, წინადღით კაი ბარაქიანადაც მოილხინა - სუფრაც გაშალა ეზოზე და მოიპატიჟა მეზობლობა, იმღერა, ცერებზე დადგა, არყის ნათალი ჭიქებით სულ სამშობლოს გამარჯვებისა იყვირა. ლუდიც არ დაუკლია - სულ უკუღმა იძახა ყველაფერი, ააცრემლა სიცილით სუფრა და გასკდა ზომაზე მეტად, აურია ლამის. შუაღამით კიდევ, სტუმრები რომ აიშალ-წაიშალნენ სახლებისკენ, სულ გააჭენა - გადააჯდა თავის ცოლს საბძელში და ლუდგანარევი არყით გამოპრუტუნებულმა იმდენი უქნა, იმდენი, ფეხმძიმედაც კი დატოვა ჯეირანივით ქალი. წარმოგიდგენიათ? თუმცა, რა ძნელი წარმოსადგენი ეგაა, როცა დიდ სამამულოში წასვლის წინაც ხდებოდა ეგეთები - მიდიოდა ქმარი და ტოვებდა ცოლს ორად. არაფერი იყო მაგაში საგანგაშო. თან ტარტალოს ქალსაც უნდოდა ეგ ამბავი და არც შესწინააღმდეგებია - მიუხედავად ყველაფრისა, უყვარდა ქმარი ბოლომდე. იმანაც პირნათლად აღასრულა მამაპაპური მუცლური და გემრიელადაც იხვრინა გათენებამდე. სიზმრები ნახა - უღიმღამოები ყველა...
მერე კი იყო ბაცი რიჟრაჟი - დამაბუჟებელ ნაბახუსევზე გამოღვიძება და გადაკარგვა სატვირთოთი ჰორიზონტს მიღმა... თვალცრემლიანმა გააცილა ცოლმა ტარტალო და კაი ხანს უქნია სველი ცხვირს-ახოცი მანქანას. მერე უთქმელად შევიდა სახლში და გამოიტირა წინდაწინ ქმარი გულღვიძლდახვითქულმა. უგრძნობდა მკერდში აცაბაცად მტოკავი გული რაღაც უხეიროს - მეზობლებისგან განსხვავებით, არ ეგონა, ცოცხალი თუ დაუბრუნდებოდა ქმარი.
ტარტალო კი წავიდა და წავიდა. ყველას რომ ეგონა რამდენიმე კვირაში იხილავდნენ სხვებივით - სქელი ჯიბით და წვივზე საპატიო ნაკაწრით, არ გამოჩნდა მთელი ცხრა თვე - ზუსტად იქამდე, ვიდრე მის ქალს მოლოგინების დღეები არ ჩამოუდგა.
აი ცოლი კი ყოჩაღი ჰყავდა ტარტალოს: ისეთი გოგმანი იცოდა ფეჩთან - დაუზარელი. სულ მარტო უძღვებოდა საოჯახო საქმეს - ტრიალებდა, ბზრიალებდა. მეზობლობა კი იყო ირგვლივ, თუმცა ეს ვის ჩაახედებდა თავის ბოსტანში თუ ბაღჩაშია. თან კი ებერებოდა დღითიდღე მუცელი და მაინც ეულად აუდიოდა ყველაფერს. რა იცოდა - რა ელოდა. აბა რას წარმოიდგენდა... მაგრამ, ისეთი ოხერია ცხოვრება, ისეთიი...
მზეგრძელი იყო ომში ტარტალო და ეული საქმეში, ვითარცა როდინი ოჯახში.
ომიანობისას სტომაქი ხომ ჰქონდა ამოსავსები? - მაშ!
ზღვაში დინამიტი ხომ უნდა ეფეთქებინა? - რაღა თქმა უნდა!
და დაჭერილი წვრილი კამბალით (რაღა დაჭერილი...) მთელ ჯიღა-ბატალიონს ხომ უნდა გამასპინძლებოდა ხოლმე გულუხვად? - ეგრეც იყო...
- ეს იმ კაცის მარჯვენის ჭირიმე, ვისთვისაც აგრერიგ ძვირფასია სამშობლოს სადარაჯოზე მდგომთა ძვლებში ფოსფორის პროცენტულობა! - ამბობდა ტარტალოზე ჯიღა-ბატალიონის ქოსა უფროსი და ბეყე მოადგილის ლაბადის კალთით იხოცავდა ცხიმიან ტუჩ-პირს.
- ჯერ მარცხენათი არ შემოსულა ყაზარმაში, მაგის ფხას ვენაცვალე, მაგის ფხასა! - დუღდა იმწამს ის ბეყე მოადგილეც. - ზღვაშიც ისე იყურება, თითქოს მისი მოგონილი იყოს მთელი თევზიცა და ყველა კონსერვატორიაც!
რაწამს ომი მიჩუმათდა, და ამათი აქეთ გამორეკვის დრო დადგა, მიხვდა ტარტალო - სველკედლება ციხეზე წარგზავნ-ჩაყუდება არ ასცდებოდა, რადგან სპეციალური ექსპერტიზით გაირკვა, რომ მისი დანაჭერი თევზი ზღვაში რიტუალურად ჩაკრძალულ მეომართა ნეშტით იყო ნაკვებ-ნასუქი და კი დაიწამლა ჯარი იმ უფროს-უმცროსობიანად - აბა ეგეთები კიდევ რომელ ომს მოიგებდნენ... მაგრამ ტარტალო რისი ტარტალო იქნებოდა, ტყავისთვის არ ეშველა... არც აცალა ვიღაც ორფეხა ოთხფეხთ ოქროსფოლაქოვან სახელოთა კაპიწი, ჩაიწყო ძალიან ბლომად ნაშოვნი ყველაზე ღრმა და ფარულ ჯიბეში და იქაურ უღრან ტყეში შეჰქუსლა სხვებთან ერთად შავლენტიან პარტიზნად.
იქ უკვე სულ სხვანაირი სხვანაირობები იყო: ტყიურ ყოფას დაუძმადნაფიცდა გამოპარტიზნებული ტარტალო იმ დანარჩენთან ერთად. ტყე-ტყე აპირებდნენ, მოვლითი გზით, სამშობლომდე ჩაღწევას და ძირითადად სოკო იყო მათი სამხარ-ნუგბარი.
წინწკლიანები უმად იცოდა ტარტალომ. დააგემოვნებდა თუ არა - თვალებს ხუჭავდა და სხვაფრივ ფრენდა. ფრენდა ტყეზე - ჩიტთ ჯიბრში იყო. ფრენდა შორ სოფლებზე - ლამის თვითმფრინავებსა ბაძავდა. ხანდახან, ასეთებისას, თავის სახლთანაც კი ტრიალებდა და ფანჯარაშიც შეუმჩნევლად იყურებოდა: ცოლი პატიოსნად ხვევდა იხვის ტოლმას. საძმოს სოფლის ქალი-მარშალა ჰყავდა გვერდზე გაყვანილი და აქეთ-იქიდან ემამაძაღლებოდა. ვიღაც ლურჯთვალა ბერიკაცი მიწას ქომაგობდა ჯინჭველის ხათრით. იღიმებოდა ფრენანასწავლი ტარტალო და ტრიალდებოდა უკან. აბა რა იცოდა... რა იცოდა, მაგ ბეჩავმა მაგან... ან საიდან უნდა ცოდნოდა...
სწორედ მაშინ ეძრა ტარტალოს ცოლს დიდრონი მუცელი, ტარტალო რომ ჩამოუყვანეს ხაკისფერი ვილისით. ეგეთი იქამდე არათუ არავის ენახა ვინმე, არც კი გაეგო ორივე თვალით სულ დაბრმავებული, ბოლომდე დაყრუებული და სხვადასხვა ფერის ფულით დატენილი ჯიბეებით.
სახტად დარჩა ქალი ვეღარაფრით გაერკვა, აწი როგორ უნდა ეურთიერთა ადამიანთან, რომელიც საერთოდ ვერა ხედავდა და არც არაფერი ესმოდა მისი. ამ ფიქრით დაღლილს იმავ საღამოს წამოსტკივდა თეთრი მუცელი, თან ისე, რომ სულ მკლავები დაიკბინა სიმწრით, ტარტალოს კი მაინც ვერაფერი გააგონა და შეასმინა. თუმცა ის აბა რისი მაქნისი იქნებოდა თვალით ვერაფერს ხედავდა და ყურშიც არ ეყურებოდა. იდგა ღია სარკმელთან და თავისთვის ბუტბუტებდა:
თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ? თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ?
რა გაეწყობოდა: მოილოგინა ცოლმა მარტომ და დიდის გაჭირვებით. კაი იწვალა და გაუძლო, თუმცა ბეწოთიაც არ დაუფასდა გმირობისდარი გარჯა: რომ ეგონა, ვარდისფერ და ოქროსკულულებიან ბიჭუნას დაბადებდა და მოისვენებდა, არ მოხდა ეგრე. უფრო პირიქით და თან ისე პირიქით, რომ...
არ დაიჯერებთ და მიახლოებით ოთხმოცდაათი წლის, დაკუჭული, სკლეროზიანი და ოქროსკბილება ბერიკაცი შვა ტარტალოს ცოლმა. Gგადაირია კინაღამ ქალი, ანდა რაღა კინაღამ... გაოგნებისგან რომ ვეღარაფერი მოიფიქრა, თავისდაუნებურად ძუძუსთავი გაუჩარა პირმშოს ოქროს კბილებში. ახალშობილ ბერიკაცსაც რა ექნა, თან ღრმად სკლეროზიანს დაუწყო წოვა ძუძუს გამალებით და, ჰოი, საოცრებავ იწყო თვალსა და ხელს შუა გაახალგაზრდავება იქვე. ტარტალო კი ამ დროს დგას ფანჯარასთან და არაფერი ეყურება. არც ესმის, არც იცის, სადაა... ბაიბურში არაა არაფრის. ბუტბუტებს კია:
თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ? თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ?
მისი ცოლი კი შავ დღეშია ამ დროს: ბერდება და ბერდება უსაშველოდ. პირმშო ბერიკაცს ჯანი და ფერი ემატება, ეს კიდევ ჭკნება და ისეთი კისრისტეხით შედის ასაკში რომ, ერიჰაა... გარეთ საღამოა. მზე სისხლისფრად ღებავს მიწის კინკრიხოს.
ჰა, გჯერათ, თუ უკვე აღარ? განვაგრძობ მაინც და ეგრე... ცოტა ხანში კი დაეჭვდებით, მთლად ეგრე რომ არ უნდა ყოფილიყო ეგ ამბავი...
მოკლედ, სწოვდა და სწოვდა შვილი გამალებით და გადადიოდა მის სხეულში თბილი სითხე უკვდავების ელექსირად. უფრო და უფრო ჭაბუკდებოდა ნაბერიკაცალი და დედაბერდებოდა ქალი. ბოლოს, იქამდე მივიდა საქმე რომ, შვილი რომ იყო, ის, წამში შეუსხმარტალდა ფანჯარასთან მდგომ ტარტალოს ზუსტად იქ, საიდანაც ომში წასვლის წინა¬ღამეს გამოუძვრა, ცოლი კი ამ დროს მკვდარი იწვა უკვე საუკუნეს მიღწეულს ჰგავდა.
თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ? თუკი შევცდები, მომიტევებ კი? აი იქ კიდევ, ტყეში, თავიდან, შვიდზე ორჯერ მეტნი ვიყავით... ორჯერ. თოთხმეტნი სულ. ნაირნაირები და ერთმანეთზე მეტად თავზეხელაღებულები ვაჟაკაცები, რაღა. ბოლომდე მაგრები. ნელი-ნელ მივიწევდით წინ. შემოდგომა კი იდგა ცივი: არ ინდობდა ხეს და ფოთოლს, არც ჩვენ გვზოგავდა. თან ხომ იმ მტერმაც იცოდა ჩვენი აქ ყოფნის ამბავი დაწვრილებით იცოდნენ ყველაფერი ჩვენ შესახებ, ძაღლიშვილებმა. ჰოდა, იყო ერთი შეხლა და დავიდარაბა. ვიგერიებდით, რაც კი შეგვეძლო. თან სულ ტყე-ტყე... უჰ, მე მაგათი! ციოდა. ძვალსა და რბილში ატანდა სუსხი. სოკოც უკვე იშვიათად გვხვდებოდა. ბარაქა, რომ წვიმა ხშირი იცის იმ მხარეებში. წყალი არ გვაკლდა, მაგრამ დღეები იყო, მხოლოდ წყლით გვქონდა კუჭ-ნაწლავი ამოვსებული. ტალახიანები და ჭუჭყიანები ვყარდით მიწის და ზინტლის სუნად. ძიმედ გარბოდნენ დღეები... ყინვა იჭერდა უკვე ბოლოს და ერთმანეთს ჩაკრულებს გვეძინა. სხვა არ იყო საშველი დავიყინებ-დავწყდებოდით. სანამ იმ სოფლამდე მივხოხდებოდით ეგრეც იყო რვანიღა შევრჩით ბოლოს ერთმანეთს. იმედი გვეწურებოდა დრო გვაძვალტყავებდა... მე რა მშიერს და მწყურვალს ბოლო ხანებში ფიქრიც გამიმრუდდა: საერთოდ რა მინდოდა იქ მე დებილ-სულელს წამოვყოლოდი ქვეითებს მშვიდობიანად. ხომ მქონდა ფული საკმარისად... მაგრამ ღორზე ღორია კაცი, გაუმაძღარი და არც მე ვიყავი სხვაზე ნაკლები. მეტი მინდოდა. უფრო და კიდევ უფრო. თან ის ფული, რაც კი თევზის ჭერით მქონდა ნაშოვნი, ხომ სულ დამილპა და დამინაქუცდა აბა ტყის ნესტს და შმორს რომელი ქაღალდი გაუძლებდა. მოკლედ, კვლავაც ღატაკი ვიყავ იმ სხვებივით და გულიც დამდუღრული მქონდა. გამუდმებით მძაღე ფიქრები დამიდიოდნენ გონებაში. აბა, ამ პარტიზნობით რისი მომხვეჭი ვიყავი, გარდა ბრმა ტყვიისა. ისინი კი მრავლად დაწუილობდნენ ჩვენს თავზე. ახი იყო, ახი... წამოვსულიყავი თავის დროზე სუნიანი ღორი... ჰოდა, ის ბოლო დღეები იდგა, სოფელს რომ გადავაწყდით ხევში მშვიდობიანი ჩლაქები ცხოვრობდნენ. სახლებზე ვიცანით: ეგეთი სახლები მხოლოდ მაგათ აქვთ. უცნაური ხალხია ისე არასდროს არაფერში ერევიან: არც იარაღი აუღიათ იმ ომში და არაფერი; არავისი მხარე არ დაუჭერიათ. იყვნენ თავისთვის, წველიდნენ წვივმაგარ ძროხებს და ხვრეპდნენ რძეს. ისიც შევამჩნიეთ, რომ სოფელში პატრული იდგა ჩვენ ვისაც ვუფრთხოდით და ვეომებოდით, სწორედ მათი. არადა, რა მშვენივრად მოგვიყვანდა ჯანსა და გონზე აქ შესვენებ-მოსვენება... მთის კურორტივით იყო. ჩვენ კი გვერდი უნდა აგვევლო. აგვევლო რა სიარულის თავი ვიღას ჰქონდა ხოხვა-ხოხვით... სხვა გზა არც ჩანდა. მაშ ხელში ხომ არ ჩავუგდებდით მტერს თავს. თან ტყვია-წამალიც აღარ იყო იმდენი, წინააღმდეგობა გაგვეწია. ამ განსჯაში ვიყავით, თავზე ადგილობრივი, ხანშიშესული ჩლაქი რომ წამოგვადგა ტყედ შეშაზე გამოსული სრულიად შემთხვევით გადაგვაწყდა. გვნახა რა დღეშიც ვიყავით. შეგვიცოდა. დახმარებას დაგვპირდა. წვეროსანი იყო, როგორც ყველა ჩლაქი. დაღარული სახე ჰქონდა. რომ შემოღამდა, ჩუმად წაგვიყვანა პატრულს ამ დროს გალეშილს ეძინა; ხელი არ დაგვაკარებინა თავიანთი წესები აქვთ მაგათ. ჩლაქების სახლებში ჩამოგვარიგა. რამდენიმე დღეში უნდა გავეპარებინეთ უჩუმრად. პატიოსანი ხალხია ჩლაქები სიტყვის გატეხვა არ იციან. კარგად დაგვაპურეს. დაგვბანეს. ჩაგვაცვეს. მოკლედ, თან გადაგვყვნენ... პატრულს კი მაინც სულ არაფერი გაუგია, ანდა საიდან, როცა სახლებიდან ცხვირს არ ვყოფდით და მთელი დღეები ხომ საერთოდაც სარდაფებში ვიჯექით. მოკლედ, ყველაფერი მშვიდობიანად უნდა დასრულებულიყო ჩვენ-ჩვენს გზას უნდა ვწეოდით და გავსულიყავით სამშვიდობოზე, მაგრამ არ მოხდა ეგრე.
ფული ხომ იცით რაცაა... მდგომარეობაა ყველგან, ზღვაა, წყალია, მიწაა... მანქანაა, თეთრი გემია, ლაინერია საკუთარი შეზლონგებით, იქ ჯამრთელად განრთხმული რეზუს-ვნებიანობით, ჯანი და მხნეობაა ფული, შნო და ლაზათია... ფული ხომ ყველას დედობაა, მამობაა, უფროსობაა... ფული სხვისი ტერიტორიების მიტაცებაა, ზვარაკია, მენთოლიანი სიგარეტიდან აკვამლებული სიხარულია, უგრაფიკო მზეა, "ფირმა" ცაა, ლაბირინთია მარმარილოს ოცნებებით მოპირკეთებული, ბილეთია საელჩოების გვერდის ავლით და მერე უკან... სუპერ-კლასია, მრავალჯერადი განცხრომაა, სტერეო-სიზმრები და მათი შიფრია... ფული ხომ ომის დიდი ანგარიშით მოგებაა, ნგრევაა სხვისი, ბრეიკია, დუ-შაშია, ტეკილა ვაფლით... ფული სიცილია, ზიგზაგია, ვიტრინაში არეკლილი მთქნარებაა და რეჩიტატიული სექსია... ბიფშტექსია ორსული კუსი, ზედ მოსხმული იგუანას სისხლით, ფული ხმაა, სიცოცხლე და სამოთხეა ერთდროულად და...
გაიყიდა მაინც ვიღაც ჩვენგან, გავიდა ჩუმად გარეთ, დაგვაბეზღა პატრულთან და აწი ვინღა დაგვინდობდა: დაგვხვრიტეს დანარჩენი შვიდი თან სწორედ ფულის გულისთვის მოხდა ეგ ამბავი.
უნდა გენახათ, რა გაიხარა პატრულმა დახოცილებს თავები სულ ძირში დაგვაჭრეს და სოფლის მოედანზე ფეხბურთის თამაში გააჩაღეს. ის გამყიდველი მსაჯად ჰყავდათ და სასტვენის გარეშე, თითებით ასტვენინებდნენ.
ითამაშეს დაბნელებამდე. ძირითადი დრო შვიდით შვიდი დაამთავრეს, მერე პენალტებიც ურტყეს ერთმანეთს და ყოველ გატანილ გოლს მალაყზე გადასვლით აღნიშნავდნენ.
ამასაც რომ მორჩნენ და მოიბეზრეს, ახვეტეს თავები, ტომარაში უკრეს პირი და უფროსობისგან ჩინ-მედლების მისაღებად ბარში დაეშვნენ.
აი ის კი, აი ის, ფულის გამო გაყიდული, ჩვენიანი, ჩლაქებს შეატოვეს ეულად და თანაც უხვად დასაჩუქრებული, უიარაღოდ და დატენილი ჯიბეებით...
ჩლაქებს არ იცნობთ თქვენ სხვანაირი ხალხია, ეგეთ საქციელს ვის შეარჩენენ. არ დაინდობენ თავისიანსაც, თუ საქმე საქმეზე მიდგა, მით უმეტეს უცხოს, და ეგრეც მოხდა: გამოიყვანეს შუაღამით ის გამყიდველი შუა მოედანზე, კუნაპეტ ბნელში, წყაროსთან, და ჯერ ხომ წყევლეს უკანასკნელი და ჯერუხმარი სიტყვებით. მერე კი, ისეთი რამე უქნეს და დამართეს, ისეთი როო... თან ზუსტად შვიდჯერ და ყველამ სათითაოდ... ვერ წარმოიდგენთ და, სულ ბოლომდე დააყრუეს და საერთოდაც დააბრმავეს ის საცოდავი, თან ისე რომ კაპიკი არ წაურთმევიათ.
ის წყევლაც მერე ისე აუხდა, ისე რომ... სასწაულად.
იმის მერე კია ესე... ჰა, გჯერათ თუ არა?
როგორც არ უნდა იყოს, თქვენ იცით თქვენი საქმის. მე კი გიამბეთ ტარტალოს წყევლაზე და, მგონი, თითქმის არაფერი გამომრჩენია... ანდა რაღა თითქმის... - ამოიოხრა მთხრობელმა და ჩრდილიდან წამოსწია სახე.
ბებერი იყო, მომჭკნარი. თვალები არ უმოძრავებდა. გაციებული მზერით წამოიმართა სკამიდან. თავი დაუკრა წინ მჯდომს, არადა წინ არავინაც არ ეჯდა - ცარიელი იყო სკამი მთელი იმ ხნის მანძილზე, რაც ეს ჩლიფინებდა. მერე ხელჯოხი ააკაკუნა, გამოჩოჩიალდა და ფეხის თრევით გაეშვა კარისკენ.
- თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ? თუკი შევცდები, მომიტევებ კი... - ეს ბუტბუტი შეატოვა სოფლის სასადილოს დახუთულ სივრცეს და ეგრე. გარეთ კი, კვლავაც კინკრიხოს ფხანდა მიწას ჩამავალი მზე.
ციოდა სერიოზულად.
- არა, მოიცა, რას მეუბნებით, ტარტალოს წყევლაზე არაფერი გსმენიათ?... ვარიანტი არაა!... არა და არ არსებობს!... არა, ისე ვარიანტების მეტი რაა, თუმცა, რა ვიცი... არ დავიჯერებდი, ღმერთმანი, მაგრამ მჯერა, ჯანდაბას თქვენი თავიცა და ტან-ფეხიც. არადა, ისეთი ამბავია, ისეთი, სულ არ დაიჯერება მისი სიმართლის - არც პირიქით. წინდაწინ ვიცი, თქვენც იგივე დაგემართებათ, მაგრამ, აბა რა ვქნა, როდესაც მეც კი აღარ მწამს ტარტალოს წყევლის მართალ-ტყუილის. ისე, კი გამიგია, ეგეთები ყველას ემართება, ოღონდ ყველას სხვადასხვანაირადო და... მაინც მოვყვები რა... ისე, როდის მოხდა ეგ ამბავი ზუსტად, აღარც კი მახსოვს - გულმავიწყობა დამჩემდა ამ ბოლო დროს. რას იზამ, ეგეთია ეს ბედშავი ცხოვრება - მიდის და მიაქვს ჩემგან ყველაფერი: მეხსიერებასაც თავის ნაოჭებს ამჩნევს და ეგრე. მაინც გავიხსენებ... თუმცა რა ძნელი გასახსენებელი ეგაა, როცა სულ ორ სიტყვაში იყოლება ყველაფერი. ჰა-ჰა - შვიდში... ხომ აქ ხართ, ჩემგან პირისპირ, და მისმენთ - გაემზადეთ რაღა... ოღონდ ყურადღებით და... ნურაფერი გამოგეპარებათ!... უგულისყურობა არ ივარგებს, ისევ თქვენთვის, თორემ მე რა... მე კი ვარ აქ, ყველგან ეგრე და სულ ასე...
მოკლედ, ის დღეები იდგა იმ გაზაფხულის, ომში რომ მიდიოდა ტარტალო... ომი, ხომ იცით, რაცაა... კი არავინ აძალებდა, ან რამე ეგეთი - უბრალოდ, მოდაში იყო მაშინ ეგეთი პატრიოტიზმი და თავის გამოდება. პატრიოტიზმიც ხომ გაგიგიათ? - საღმრთო რამ და პრინციპის ამბავია, თორემ დიდად სულ არ ანაღვლებდა ტარტალოს ეთნოკონფლიქტები და მისთანანი - ერთი კი იყო: ფული უყვარდა და მორჩა. ისე კი, რა ბიჭი იყო მაინც - ვერც კი წარმოიდგენთ სხვა ეგეთ ჯეელსა და ახოვანს, ბრგესა და ტანადს. სიტყვა-პასუხიც ისეთი იცოდა, არც კი ვიცი, ვის შევადარო. მოკლედ - მაგარი იყო კეფიდან ქუსლამდის და მორჩა...
ჰოდა, წინადღით კაი ბარაქიანადაც მოილხინა - სუფრაც გაშალა ეზოზე და მოიპატიჟა მეზობლობა, იმღერა, ცერებზე დადგა, არყის ნათალი ჭიქებით სულ სამშობლოს გამარჯვებისა იყვირა. ლუდიც არ დაუკლია - სულ უკუღმა იძახა ყველაფერი, ააცრემლა სიცილით სუფრა და გასკდა ზომაზე მეტად, აურია ლამის. შუაღამით კიდევ, სტუმრები რომ აიშალ-წაიშალნენ სახლებისკენ, სულ გააჭენა - გადააჯდა თავის ცოლს საბძელში და ლუდგანარევი არყით გამოპრუტუნებულმა იმდენი უქნა, იმდენი, ფეხმძიმედაც კი დატოვა ჯეირანივით ქალი. წარმოგიდგენიათ? თუმცა, რა ძნელი წარმოსადგენი ეგაა, როცა დიდ სამამულოში წასვლის წინაც ხდებოდა ეგეთები - მიდიოდა ქმარი და ტოვებდა ცოლს ორად. არაფერი იყო მაგაში საგანგაშო. თან ტარტალოს ქალსაც უნდოდა ეგ ამბავი და არც შესწინააღმდეგებია - მიუხედავად ყველაფრისა, უყვარდა ქმარი ბოლომდე. იმანაც პირნათლად აღასრულა მამაპაპური მუცლური და გემრიელადაც იხვრინა გათენებამდე. სიზმრები ნახა - უღიმღამოები ყველა...
მერე კი იყო ბაცი რიჟრაჟი - დამაბუჟებელ ნაბახუსევზე გამოღვიძება და გადაკარგვა სატვირთოთი ჰორიზონტს მიღმა... თვალცრემლიანმა გააცილა ცოლმა ტარტალო და კაი ხანს უქნია სველი ცხვირს-ახოცი მანქანას. მერე უთქმელად შევიდა სახლში და გამოიტირა წინდაწინ ქმარი გულღვიძლდახვითქულმა. უგრძნობდა მკერდში აცაბაცად მტოკავი გული რაღაც უხეიროს - მეზობლებისგან განსხვავებით, არ ეგონა, ცოცხალი თუ დაუბრუნდებოდა ქმარი.
ტარტალო კი წავიდა და წავიდა. ყველას რომ ეგონა რამდენიმე კვირაში იხილავდნენ სხვებივით - სქელი ჯიბით და წვივზე საპატიო ნაკაწრით, არ გამოჩნდა მთელი ცხრა თვე - ზუსტად იქამდე, ვიდრე მის ქალს მოლოგინების დღეები არ ჩამოუდგა.
აი ცოლი კი ყოჩაღი ჰყავდა ტარტალოს: ისეთი გოგმანი იცოდა ფეჩთან - დაუზარელი. სულ მარტო უძღვებოდა საოჯახო საქმეს - ტრიალებდა, ბზრიალებდა. მეზობლობა კი იყო ირგვლივ, თუმცა ეს ვის ჩაახედებდა თავის ბოსტანში თუ ბაღჩაშია. თან კი ებერებოდა დღითიდღე მუცელი და მაინც ეულად აუდიოდა ყველაფერს. რა იცოდა - რა ელოდა. აბა რას წარმოიდგენდა... მაგრამ, ისეთი ოხერია ცხოვრება, ისეთიი...
მზეგრძელი იყო ომში ტარტალო და ეული საქმეში, ვითარცა როდინი ოჯახში.
ომიანობისას სტომაქი ხომ ჰქონდა ამოსავსები? - მაშ!
ზღვაში დინამიტი ხომ უნდა ეფეთქებინა? - რაღა თქმა უნდა!
და დაჭერილი წვრილი კამბალით (რაღა დაჭერილი...) მთელ ჯიღა-ბატალიონს ხომ უნდა გამასპინძლებოდა ხოლმე გულუხვად? - ეგრეც იყო...
- ეს იმ კაცის მარჯვენის ჭირიმე, ვისთვისაც აგრერიგ ძვირფასია სამშობლოს სადარაჯოზე მდგომთა ძვლებში ფოსფორის პროცენტულობა! - ამბობდა ტარტალოზე ჯიღა-ბატალიონის ქოსა უფროსი და ბეყე მოადგილის ლაბადის კალთით იხოცავდა ცხიმიან ტუჩ-პირს.
- ჯერ მარცხენათი არ შემოსულა ყაზარმაში, მაგის ფხას ვენაცვალე, მაგის ფხასა! - დუღდა იმწამს ის ბეყე მოადგილეც. - ზღვაშიც ისე იყურება, თითქოს მისი მოგონილი იყოს მთელი თევზიცა და ყველა კონსერვატორიაც!
რაწამს ომი მიჩუმათდა, და ამათი აქეთ გამორეკვის დრო დადგა, მიხვდა ტარტალო - სველკედლება ციხეზე წარგზავნ-ჩაყუდება არ ასცდებოდა, რადგან სპეციალური ექსპერტიზით გაირკვა, რომ მისი დანაჭერი თევზი ზღვაში რიტუალურად ჩაკრძალულ მეომართა ნეშტით იყო ნაკვებ-ნასუქი და კი დაიწამლა ჯარი იმ უფროს-უმცროსობიანად - აბა ეგეთები კიდევ რომელ ომს მოიგებდნენ... მაგრამ ტარტალო რისი ტარტალო იქნებოდა, ტყავისთვის არ ეშველა... არც აცალა ვიღაც ორფეხა ოთხფეხთ ოქროსფოლაქოვან სახელოთა კაპიწი, ჩაიწყო ძალიან ბლომად ნაშოვნი ყველაზე ღრმა და ფარულ ჯიბეში და იქაურ უღრან ტყეში შეჰქუსლა სხვებთან ერთად შავლენტიან პარტიზნად.
იქ უკვე სულ სხვანაირი სხვანაირობები იყო: ტყიურ ყოფას დაუძმადნაფიცდა გამოპარტიზნებული ტარტალო იმ დანარჩენთან ერთად. ტყე-ტყე აპირებდნენ, მოვლითი გზით, სამშობლომდე ჩაღწევას და ძირითადად სოკო იყო მათი სამხარ-ნუგბარი.
წინწკლიანები უმად იცოდა ტარტალომ. დააგემოვნებდა თუ არა - თვალებს ხუჭავდა და სხვაფრივ ფრენდა. ფრენდა ტყეზე - ჩიტთ ჯიბრში იყო. ფრენდა შორ სოფლებზე - ლამის თვითმფრინავებსა ბაძავდა. ხანდახან, ასეთებისას, თავის სახლთანაც კი ტრიალებდა და ფანჯარაშიც შეუმჩნევლად იყურებოდა: ცოლი პატიოსნად ხვევდა იხვის ტოლმას. საძმოს სოფლის ქალი-მარშალა ჰყავდა გვერდზე გაყვანილი და აქეთ-იქიდან ემამაძაღლებოდა. ვიღაც ლურჯთვალა ბერიკაცი მიწას ქომაგობდა ჯინჭველის ხათრით. იღიმებოდა ფრენანასწავლი ტარტალო და ტრიალდებოდა უკან. აბა რა იცოდა... რა იცოდა, მაგ ბეჩავმა მაგან... ან საიდან უნდა ცოდნოდა...
სწორედ მაშინ ეძრა ტარტალოს ცოლს დიდრონი მუცელი, ტარტალო რომ ჩამოუყვანეს ხაკისფერი ვილისით. ეგეთი იქამდე არათუ არავის ენახა ვინმე, არც კი გაეგო ორივე თვალით სულ დაბრმავებული, ბოლომდე დაყრუებული და სხვადასხვა ფერის ფულით დატენილი ჯიბეებით.
სახტად დარჩა ქალი ვეღარაფრით გაერკვა, აწი როგორ უნდა ეურთიერთა ადამიანთან, რომელიც საერთოდ ვერა ხედავდა და არც არაფერი ესმოდა მისი. ამ ფიქრით დაღლილს იმავ საღამოს წამოსტკივდა თეთრი მუცელი, თან ისე, რომ სულ მკლავები დაიკბინა სიმწრით, ტარტალოს კი მაინც ვერაფერი გააგონა და შეასმინა. თუმცა ის აბა რისი მაქნისი იქნებოდა თვალით ვერაფერს ხედავდა და ყურშიც არ ეყურებოდა. იდგა ღია სარკმელთან და თავისთვის ბუტბუტებდა:
თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ? თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ?
რა გაეწყობოდა: მოილოგინა ცოლმა მარტომ და დიდის გაჭირვებით. კაი იწვალა და გაუძლო, თუმცა ბეწოთიაც არ დაუფასდა გმირობისდარი გარჯა: რომ ეგონა, ვარდისფერ და ოქროსკულულებიან ბიჭუნას დაბადებდა და მოისვენებდა, არ მოხდა ეგრე. უფრო პირიქით და თან ისე პირიქით, რომ...
არ დაიჯერებთ და მიახლოებით ოთხმოცდაათი წლის, დაკუჭული, სკლეროზიანი და ოქროსკბილება ბერიკაცი შვა ტარტალოს ცოლმა. Gგადაირია კინაღამ ქალი, ანდა რაღა კინაღამ... გაოგნებისგან რომ ვეღარაფერი მოიფიქრა, თავისდაუნებურად ძუძუსთავი გაუჩარა პირმშოს ოქროს კბილებში. ახალშობილ ბერიკაცსაც რა ექნა, თან ღრმად სკლეროზიანს დაუწყო წოვა ძუძუს გამალებით და, ჰოი, საოცრებავ იწყო თვალსა და ხელს შუა გაახალგაზრდავება იქვე. ტარტალო კი ამ დროს დგას ფანჯარასთან და არაფერი ეყურება. არც ესმის, არც იცის, სადაა... ბაიბურში არაა არაფრის. ბუტბუტებს კია:
თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ? თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ?
მისი ცოლი კი შავ დღეშია ამ დროს: ბერდება და ბერდება უსაშველოდ. პირმშო ბერიკაცს ჯანი და ფერი ემატება, ეს კიდევ ჭკნება და ისეთი კისრისტეხით შედის ასაკში რომ, ერიჰაა... გარეთ საღამოა. მზე სისხლისფრად ღებავს მიწის კინკრიხოს.
ჰა, გჯერათ, თუ უკვე აღარ? განვაგრძობ მაინც და ეგრე... ცოტა ხანში კი დაეჭვდებით, მთლად ეგრე რომ არ უნდა ყოფილიყო ეგ ამბავი...
მოკლედ, სწოვდა და სწოვდა შვილი გამალებით და გადადიოდა მის სხეულში თბილი სითხე უკვდავების ელექსირად. უფრო და უფრო ჭაბუკდებოდა ნაბერიკაცალი და დედაბერდებოდა ქალი. ბოლოს, იქამდე მივიდა საქმე რომ, შვილი რომ იყო, ის, წამში შეუსხმარტალდა ფანჯარასთან მდგომ ტარტალოს ზუსტად იქ, საიდანაც ომში წასვლის წინა¬ღამეს გამოუძვრა, ცოლი კი ამ დროს მკვდარი იწვა უკვე საუკუნეს მიღწეულს ჰგავდა.
თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ? თუკი შევცდები, მომიტევებ კი? აი იქ კიდევ, ტყეში, თავიდან, შვიდზე ორჯერ მეტნი ვიყავით... ორჯერ. თოთხმეტნი სულ. ნაირნაირები და ერთმანეთზე მეტად თავზეხელაღებულები ვაჟაკაცები, რაღა. ბოლომდე მაგრები. ნელი-ნელ მივიწევდით წინ. შემოდგომა კი იდგა ცივი: არ ინდობდა ხეს და ფოთოლს, არც ჩვენ გვზოგავდა. თან ხომ იმ მტერმაც იცოდა ჩვენი აქ ყოფნის ამბავი დაწვრილებით იცოდნენ ყველაფერი ჩვენ შესახებ, ძაღლიშვილებმა. ჰოდა, იყო ერთი შეხლა და დავიდარაბა. ვიგერიებდით, რაც კი შეგვეძლო. თან სულ ტყე-ტყე... უჰ, მე მაგათი! ციოდა. ძვალსა და რბილში ატანდა სუსხი. სოკოც უკვე იშვიათად გვხვდებოდა. ბარაქა, რომ წვიმა ხშირი იცის იმ მხარეებში. წყალი არ გვაკლდა, მაგრამ დღეები იყო, მხოლოდ წყლით გვქონდა კუჭ-ნაწლავი ამოვსებული. ტალახიანები და ჭუჭყიანები ვყარდით მიწის და ზინტლის სუნად. ძიმედ გარბოდნენ დღეები... ყინვა იჭერდა უკვე ბოლოს და ერთმანეთს ჩაკრულებს გვეძინა. სხვა არ იყო საშველი დავიყინებ-დავწყდებოდით. სანამ იმ სოფლამდე მივხოხდებოდით ეგრეც იყო რვანიღა შევრჩით ბოლოს ერთმანეთს. იმედი გვეწურებოდა დრო გვაძვალტყავებდა... მე რა მშიერს და მწყურვალს ბოლო ხანებში ფიქრიც გამიმრუდდა: საერთოდ რა მინდოდა იქ მე დებილ-სულელს წამოვყოლოდი ქვეითებს მშვიდობიანად. ხომ მქონდა ფული საკმარისად... მაგრამ ღორზე ღორია კაცი, გაუმაძღარი და არც მე ვიყავი სხვაზე ნაკლები. მეტი მინდოდა. უფრო და კიდევ უფრო. თან ის ფული, რაც კი თევზის ჭერით მქონდა ნაშოვნი, ხომ სულ დამილპა და დამინაქუცდა აბა ტყის ნესტს და შმორს რომელი ქაღალდი გაუძლებდა. მოკლედ, კვლავაც ღატაკი ვიყავ იმ სხვებივით და გულიც დამდუღრული მქონდა. გამუდმებით მძაღე ფიქრები დამიდიოდნენ გონებაში. აბა, ამ პარტიზნობით რისი მომხვეჭი ვიყავი, გარდა ბრმა ტყვიისა. ისინი კი მრავლად დაწუილობდნენ ჩვენს თავზე. ახი იყო, ახი... წამოვსულიყავი თავის დროზე სუნიანი ღორი... ჰოდა, ის ბოლო დღეები იდგა, სოფელს რომ გადავაწყდით ხევში მშვიდობიანი ჩლაქები ცხოვრობდნენ. სახლებზე ვიცანით: ეგეთი სახლები მხოლოდ მაგათ აქვთ. უცნაური ხალხია ისე არასდროს არაფერში ერევიან: არც იარაღი აუღიათ იმ ომში და არაფერი; არავისი მხარე არ დაუჭერიათ. იყვნენ თავისთვის, წველიდნენ წვივმაგარ ძროხებს და ხვრეპდნენ რძეს. ისიც შევამჩნიეთ, რომ სოფელში პატრული იდგა ჩვენ ვისაც ვუფრთხოდით და ვეომებოდით, სწორედ მათი. არადა, რა მშვენივრად მოგვიყვანდა ჯანსა და გონზე აქ შესვენებ-მოსვენება... მთის კურორტივით იყო. ჩვენ კი გვერდი უნდა აგვევლო. აგვევლო რა სიარულის თავი ვიღას ჰქონდა ხოხვა-ხოხვით... სხვა გზა არც ჩანდა. მაშ ხელში ხომ არ ჩავუგდებდით მტერს თავს. თან ტყვია-წამალიც აღარ იყო იმდენი, წინააღმდეგობა გაგვეწია. ამ განსჯაში ვიყავით, თავზე ადგილობრივი, ხანშიშესული ჩლაქი რომ წამოგვადგა ტყედ შეშაზე გამოსული სრულიად შემთხვევით გადაგვაწყდა. გვნახა რა დღეშიც ვიყავით. შეგვიცოდა. დახმარებას დაგვპირდა. წვეროსანი იყო, როგორც ყველა ჩლაქი. დაღარული სახე ჰქონდა. რომ შემოღამდა, ჩუმად წაგვიყვანა პატრულს ამ დროს გალეშილს ეძინა; ხელი არ დაგვაკარებინა თავიანთი წესები აქვთ მაგათ. ჩლაქების სახლებში ჩამოგვარიგა. რამდენიმე დღეში უნდა გავეპარებინეთ უჩუმრად. პატიოსანი ხალხია ჩლაქები სიტყვის გატეხვა არ იციან. კარგად დაგვაპურეს. დაგვბანეს. ჩაგვაცვეს. მოკლედ, თან გადაგვყვნენ... პატრულს კი მაინც სულ არაფერი გაუგია, ანდა საიდან, როცა სახლებიდან ცხვირს არ ვყოფდით და მთელი დღეები ხომ საერთოდაც სარდაფებში ვიჯექით. მოკლედ, ყველაფერი მშვიდობიანად უნდა დასრულებულიყო ჩვენ-ჩვენს გზას უნდა ვწეოდით და გავსულიყავით სამშვიდობოზე, მაგრამ არ მოხდა ეგრე.
ფული ხომ იცით რაცაა... მდგომარეობაა ყველგან, ზღვაა, წყალია, მიწაა... მანქანაა, თეთრი გემია, ლაინერია საკუთარი შეზლონგებით, იქ ჯამრთელად განრთხმული რეზუს-ვნებიანობით, ჯანი და მხნეობაა ფული, შნო და ლაზათია... ფული ხომ ყველას დედობაა, მამობაა, უფროსობაა... ფული სხვისი ტერიტორიების მიტაცებაა, ზვარაკია, მენთოლიანი სიგარეტიდან აკვამლებული სიხარულია, უგრაფიკო მზეა, "ფირმა" ცაა, ლაბირინთია მარმარილოს ოცნებებით მოპირკეთებული, ბილეთია საელჩოების გვერდის ავლით და მერე უკან... სუპერ-კლასია, მრავალჯერადი განცხრომაა, სტერეო-სიზმრები და მათი შიფრია... ფული ხომ ომის დიდი ანგარიშით მოგებაა, ნგრევაა სხვისი, ბრეიკია, დუ-შაშია, ტეკილა ვაფლით... ფული სიცილია, ზიგზაგია, ვიტრინაში არეკლილი მთქნარებაა და რეჩიტატიული სექსია... ბიფშტექსია ორსული კუსი, ზედ მოსხმული იგუანას სისხლით, ფული ხმაა, სიცოცხლე და სამოთხეა ერთდროულად და...
გაიყიდა მაინც ვიღაც ჩვენგან, გავიდა ჩუმად გარეთ, დაგვაბეზღა პატრულთან და აწი ვინღა დაგვინდობდა: დაგვხვრიტეს დანარჩენი შვიდი თან სწორედ ფულის გულისთვის მოხდა ეგ ამბავი.
უნდა გენახათ, რა გაიხარა პატრულმა დახოცილებს თავები სულ ძირში დაგვაჭრეს და სოფლის მოედანზე ფეხბურთის თამაში გააჩაღეს. ის გამყიდველი მსაჯად ჰყავდათ და სასტვენის გარეშე, თითებით ასტვენინებდნენ.
ითამაშეს დაბნელებამდე. ძირითადი დრო შვიდით შვიდი დაამთავრეს, მერე პენალტებიც ურტყეს ერთმანეთს და ყოველ გატანილ გოლს მალაყზე გადასვლით აღნიშნავდნენ.
ამასაც რომ მორჩნენ და მოიბეზრეს, ახვეტეს თავები, ტომარაში უკრეს პირი და უფროსობისგან ჩინ-მედლების მისაღებად ბარში დაეშვნენ.
აი ის კი, აი ის, ფულის გამო გაყიდული, ჩვენიანი, ჩლაქებს შეატოვეს ეულად და თანაც უხვად დასაჩუქრებული, უიარაღოდ და დატენილი ჯიბეებით...
ჩლაქებს არ იცნობთ თქვენ სხვანაირი ხალხია, ეგეთ საქციელს ვის შეარჩენენ. არ დაინდობენ თავისიანსაც, თუ საქმე საქმეზე მიდგა, მით უმეტეს უცხოს, და ეგრეც მოხდა: გამოიყვანეს შუაღამით ის გამყიდველი შუა მოედანზე, კუნაპეტ ბნელში, წყაროსთან, და ჯერ ხომ წყევლეს უკანასკნელი და ჯერუხმარი სიტყვებით. მერე კი, ისეთი რამე უქნეს და დამართეს, ისეთი როო... თან ზუსტად შვიდჯერ და ყველამ სათითაოდ... ვერ წარმოიდგენთ და, სულ ბოლომდე დააყრუეს და საერთოდაც დააბრმავეს ის საცოდავი, თან ისე რომ კაპიკი არ წაურთმევიათ.
ის წყევლაც მერე ისე აუხდა, ისე რომ... სასწაულად.
იმის მერე კია ესე... ჰა, გჯერათ თუ არა?
როგორც არ უნდა იყოს, თქვენ იცით თქვენი საქმის. მე კი გიამბეთ ტარტალოს წყევლაზე და, მგონი, თითქმის არაფერი გამომრჩენია... ანდა რაღა თითქმის... - ამოიოხრა მთხრობელმა და ჩრდილიდან წამოსწია სახე.
ბებერი იყო, მომჭკნარი. თვალები არ უმოძრავებდა. გაციებული მზერით წამოიმართა სკამიდან. თავი დაუკრა წინ მჯდომს, არადა წინ არავინაც არ ეჯდა - ცარიელი იყო სკამი მთელი იმ ხნის მანძილზე, რაც ეს ჩლიფინებდა. მერე ხელჯოხი ააკაკუნა, გამოჩოჩიალდა და ფეხის თრევით გაეშვა კარისკენ.
- თუკი შევცდები, მომიტევებ კი შვიდზე მეტჯერ? თუკი შევცდები, მომიტევებ კი... - ეს ბუტბუტი შეატოვა სოფლის სასადილოს დახუთულ სივრცეს და ეგრე. გარეთ კი, კვლავაც კინკრიხოს ფხანდა მიწას ჩამავალი მზე.
ციოდა სერიოზულად.