მანანას სიყვარული
(mananas siyvaruli)
(mananas siyvaruli)
კვდებოდა ამირანი.
საბურთალოზე, მზის ჩასვლის ხანს, თავისი ბინის აივანზე, ძველ მოჩუქურთმებულ ტახტზე იწვა ერთი, ჯერაც ახალგაზრდა კაცი და თავისთვის, ჩუმად კვდებოდა.
კვდებოდა ზუსტად თავისი დედის ხნის, როგორც „ჩაუთქვა“, სამოცდახუთი წლის. დიდი ხნის სიცოცხლე არც უნატრია. მანანასთან ეჩქარებოდა. ოცი წელია, რაც მანანასკენ მიიჩქაროდა. იცოდა, დედა და მანანა ერთად მოეგებებოდნენ.
- „მანანა, სულო ჩემო, როგორ მომენატრე, როგორ დავიღალე, შენ ხომ ერთადერთი ქალი იყავი ამქვეყნად, ვისაც ვუყვარდი, ვისაც მართლა ვუყვარდი!..“
ლექსის დაწერაც სცადა ერთხელ ამირანმა. არ გამოუვიდა, ერთი რითმის მეტი არ გამოუვიდა, უამრავი ცრემლი დააღვარა ქაღალდს და სულ ეს იყო მისი ლექსი: „ქალი-ფიქალი.“ მანანა ფერმკრთალი იყო, სიარულისას ნისლს ჰგავდა, უცნაურად დაბნეულს, გაფანტულს თითქოს ეთეროვანი სხეული ჰქონდა. იქნებ სიყვარული აბნევდა? ახლაც, სულს რომ ჰლევს, თვალწინ უდგას ამირანს თავისი თანაკურსელი მანანა, ხედავს: ინსტიტუტის წინ, ჭადრის ქვეშ დგას თვითონ, მანანაც საიდანღაც გამოჩნდა უცებ, მოდის მისკენ, მოდის ნისლივით. ამირანი დგას და არაფერი ესმის, „ბატია“(ეს სახელი ამირანს მანანას მეგობრებმა შეარქვეს). მანანა სევდიანად იღიმება, რაღაც ძალიან უბრალოს, ძალიან ამქვეყნიურს ეკითხება, თითქოს განგებ აუბრალოებს ყველაფერს, რათა ამირანი დაარწმუნოს, რომ ეს ყველაფერი ნამდვილია, ყველაფერი ახლა, ამწუთას ხდება...
„ეჰ, ბატი ვარ მართლაც, როგორც იქნა, ერთხელ დავიბადე ამ უსასრულო ჟამთასვლაში, ერთ ქალს ვუყვარდი დიდი, ნამდვილი სიყვარულით და ისაც ვერ შევიშნოვე!“
სამოცდახუთი გრძელი წელიწადი იცხოვრა ამირანმა. ზოგ მიზანს მიაღწია, ზოგს - ვერა; პროფესიაც გამოიცვალა. არეული დროც მშვიდობიანად მოინელა. მდიდარი არ ეთქმოდა, არც ღარიბი იყო. ლაზათიანი კაცის სახელით იცნობდნენ, მეგობრების სულსა და გულს. დროც ატარა ჩვეულებისამებრ, ისე რააა! - გული იჯერა. ცოლიც კარგი შეხვდა, ოცდაათი წლისამ ოცდაორის თბილი, საამო, ზომიერად თქვირი თამთა შეირთო. ქალ-ვაჟიც ლამაზი გამოუვიდა - ცოტნე და ნაილი. ცოტნე თავიდან დარდიმანდობდა, მაგრამ ბოლოს დაჭკვიანდა, ცოლი შეირთო და უცებ ტყუპი ვაჟებით გაიხარა ბაბუა ამირანის კეთილმა, თუმცაღა ბოლოდროს ცოტა სნებაშეპარულმა გულმა. ამირანი და მალხაზი ბაბუას „გულები“ და „ბურთები“ და „მნათობები“ და ვინ მოთვლის, კიდევ რანი არიან! ბედნიერი კაცი იყო ამირანი!
„ბედნიერი?“
- „ამირან, შენმა ძველმა თანაკურსელებმა დაგირეკეს, საფლავზე მივდივართო... მანანა...“
ეს ამ ოცდაათი წლის წინათ იყო. რატომ, როგორ, როდის? „ღვიძლი?“ კარგა ხანი იყო, ამირანს მანანა აღარ ენახა, ხუთი, იქნებ ათი წელიწადიც.
„ნეტავ როგორ შეძლო მანანას დავიწყება, რატომ ვერ დაინახა მანანას სიყვარული? როგორ არ დაინახა, მანანამ სიყვარული აშკარად აგრძნობინა, მაგრამ მან არ დაიჯერა, არ უნდოდა და არ დაიჯერა; მანანას დიდი სიყვარულის შეეშინდა, მანანას სიწმინდისა შეეშინდა, ვიღაც მარტივ ქალებს დასდევდა, არ შეეძლო მანანაც ისე, ჩვეულებრივ ჰყვარებოდა. მანანა სულ სხვანაირი იყო, რაღაც დედურიც, რაღაც რაღაც მიღმურიც... სული!.. ჰო, მანანა სულივით იყო...“
მანანა რომ აღარ იყო, მერეღა მოენატრა მას მანანა, ნელ-ნელა მიხვდა ყველაფერს და მოენატრა. მერეღა შეძლო მანანას დიდი სიყვარულის შეცნობა... ყველაფერი მაშინ დაიწყო, როდესაც მანანას მეგობრები მანანას „წერილებზე“ და გაუმხელელ სიყვარულზე ატირდნენ... სწორედ იმ დღეს იყო ეს, მანანას საფლავი რომ მოინახულეს. „რატომღაც“ მასაც უხმეს, იქნებ მანანას სურვილით, დანაბარებით? აღარც კი ახსოვდა მას მანანა, ინსტიტუტის მერე აღარც კი გახსენებია მანანა! უცნაურად გადაივიწყა, მხოლოდ ერთხელ, შემთხვევით, რუსთაველზე შეხვდა, დასხდნენ ბაღში, რაზე ისაუბრეს?..
„ეეჰ ბატი ვარ, ბატი, სიყვარულს კი არა, ვიღაც ავხორც ქალებს დავდევდი, ბიოლოგიურ ინსტიქტებს აყოლილი!“
სასაფლაოზე, მანანას გვერდით, ერთი საფლავის ადგილიც იყო დატოვებული მანანას მამისთვის; მანანას, პატარაობიდანვე დაობლებულს, არც ახსოვდა დედა...
ათი წელი რომ გავიდა მანანას საფლავის მონახულებიდან, მერეღა აეხილა ამირანს საბოლოოდ თვალები. ეს ცოტა უცნაურად მოხდა, გამოცხადებასავით: მან უცებ სინათლეში, დ ღ ე შ ი დაინახა მანანა; მოულოდნელად, მანანაზე რომ არც ფიქრობდა, ისე; მაშინ, ფანჯრიდან სინათლეს გასცქერდა, უბრალოდ იყურებოდა სივრცეში და იმ წამს მოხდა ეს. როგორ? ეეჰ, ამირანს რომ ამის ახსნა შეეძლოს! ერთი ლექსიც კი ვერ დაუწერია!
ოცი წელია მას აქეთ, ოცი წელი, რაც ამირანი მანანა-ნათელში ცხოვრობდა, ამ სანთლად დანთებულ სიყვარულში ცოცხლობდა და იტანჯებოდა.
„არა, არა, იქნებ ისე არც იყო, იქნებ მანანა კი არა, თვითონ იყო თავისი ფიქრებით არაამქვეყნიური და მანანა თავისი უბრალო კითხვებით მის ამქვეყნად დაბრუნებას ცდილობდა? რატომ ასცდნენ ერთმანეთს? ხედავდა, განა ვერ ხედავდა მანანას სიყვარულს, მაგრამ ვერ გაბედა, დიდი სიყვარულის შეეშინდა, ლაჩრულად მოიქცა, თორემ სხვა რა მიზეზია?.. მანანა მისი საფერი იყო: მწყაზარი, სხმარტალა(ეეჰ, ამირანს რომ მანანას აღწერა შეეძლოს!), ქალი-ფიქალი...მაგრამ იქნებ ღვთის ნება იყო ასეთი, რათა ამირანს სიკვდილი გაიოლებოდა?“
ოცი წელია ფიქრობდა ამირანი, ოცი წელი ტიროდა, ნანობდა და ხსნიდა მანანას სიყვარულის გამოცანას. ენატრებოდა მანანა, საფლავიც კი მანანას გვერდით, მის გვერდზე საფლავში წოლაც კი ენატრებოდა.
განა თამთა არ უყვარდა ამირანს? განა თამთა მისი საფერი არ იყო? განა თამთას ეშხი და სილამაზე აკლდა? განა თამთას არ უყვარდა ამირანი?
„მაგრამ ის სიყვარული, მანანას სიყვარული!.. რა იყო მაინც ის სიყვარული? ამოდის მზე, დგება ნათელი. - ეს მანანაა.“
არა, ამირანი კი არ ფილოსოფოსობდა, „მზიან ღამეებს“ კი არ ეპოტინებოდა, ის მართლა განიცდიდა დღის ნათელს როგორც მანანას სიყვარულს, როგორც თვითონ მანანას... ეს განცდა არ იყო ამირანისთვის რაღაც მეტაფორა, არამედ სიცხადე, ცხადზე ცხადი... ამირანს მანანამ მზე დაუტოვა, სიყვარული-მზე. და მას ეს მზე უნდა წაეღო, ისევ მანანასთან მიეტანა. მანანას საიქიოში მზე აკლდა, მკრთალი მზის ქვეშ ხედავდა ამირანი მანანას და თავის საყვარელ დედიკოს - სამოცდახუთი წლის ბაბუცას. მათ იქ ერთმანეთი იპოვეს... იყო ამირანისათვის ეს „წარმოსახვა?“ არა, ის ცხადად ხედავდა ამ ორ ქალს, საიქიოს მკრთალი მზის ქვეშ რომ ისხდნენ რაღაც უცნაურ ოთახში, თეთრი ბროლის მაგიდასთან და ტკბილად მუსაიფობდნენ. იქ მზე არსად ჩანდა, მხოლოდ მისი მკრთალი ნათელი ეფინა იქაურობას. ეს სურათი ედგა ამირანს თვალწინ. ამირანის სიკვდილს აზრი ჰქონდა, მას მზე უნდა წაეღო მანანასთვის...
ოცი წელია, რაც თვალები აეხილა, რაც ეს ყველაფერი იცოდა ამირანმა, ცხადად ხედავდა ყველაფერს. მაგრამ ამირანი როგორღაც ამირანულად უმკლავდებოდა ამ თავის ტანჯვას, არ იტყობდა, მხოლოდ მარტო რომ დარჩებოდა, მაშინ ნებდებოდა ცრემლსა და ტანჯვას, თავის საიდუმლო ცრემლსა და ტანჯვას... ახლაც არავინაა შინ. საყვარელი, ფუმფულა თამთა ბებია „ერთი წამით ვერ ძლებს უშვილიშვილებოდ, უმალხაზ-უამირანოდ!“
და დაჰკრა ჟამმა.
ამირანმა იგრძნო მანანას სუნთქვა სულ ახლოს, დიდი სიყვარული - სულ ახლოს. ამირანი ისევ ოცი წლისაა და დგას ინსტიტუტის წინ, ჭადრის ქვეშ; მოდის მანანა, ნისლივით, სულივით, უმანკო „ქალი-ფიქალი“. –
როგორღაც მოახერხა აივანზე გასულიყო, - არ უნდოდა სახლში დაელია სული, - დედისეულ ტახტზე მიწვა და ჩამავალ მზეს გაუსწორა თვალი. მოუხუჭა, დაუღამა მზეს თვალები, და:
ჯერ ყველაფერი წითლად შეივსო, მერე ამ ბრღვიალა, ყოვლისმომცველ სივრცეში, სადღაც შორს, უსასრულოდ შორს გამოჩნდა რაღაც პატარა, ლურჯი სფერო, რომელიც თანდათან გაფართოვდა, ცისკენ შედრეკილ უშველებელ ღრმულად იქცა და შორიდან ქარიშხლური გრგვინვით შეიწოვა ამირანის სული, ამირანი. - მანანასკენ გაიტაცა. მშვიდად გაჰყვა ამირანი, მზიანად.
- „ დედი, მანანა, მოველ როგორც იქნა, მზეც მოვიყოლე!“
2-4 მაისი, 2003.
საბურთალოზე, მზის ჩასვლის ხანს, თავისი ბინის აივანზე, ძველ მოჩუქურთმებულ ტახტზე იწვა ერთი, ჯერაც ახალგაზრდა კაცი და თავისთვის, ჩუმად კვდებოდა.
კვდებოდა ზუსტად თავისი დედის ხნის, როგორც „ჩაუთქვა“, სამოცდახუთი წლის. დიდი ხნის სიცოცხლე არც უნატრია. მანანასთან ეჩქარებოდა. ოცი წელია, რაც მანანასკენ მიიჩქაროდა. იცოდა, დედა და მანანა ერთად მოეგებებოდნენ.
- „მანანა, სულო ჩემო, როგორ მომენატრე, როგორ დავიღალე, შენ ხომ ერთადერთი ქალი იყავი ამქვეყნად, ვისაც ვუყვარდი, ვისაც მართლა ვუყვარდი!..“
ლექსის დაწერაც სცადა ერთხელ ამირანმა. არ გამოუვიდა, ერთი რითმის მეტი არ გამოუვიდა, უამრავი ცრემლი დააღვარა ქაღალდს და სულ ეს იყო მისი ლექსი: „ქალი-ფიქალი.“ მანანა ფერმკრთალი იყო, სიარულისას ნისლს ჰგავდა, უცნაურად დაბნეულს, გაფანტულს თითქოს ეთეროვანი სხეული ჰქონდა. იქნებ სიყვარული აბნევდა? ახლაც, სულს რომ ჰლევს, თვალწინ უდგას ამირანს თავისი თანაკურსელი მანანა, ხედავს: ინსტიტუტის წინ, ჭადრის ქვეშ დგას თვითონ, მანანაც საიდანღაც გამოჩნდა უცებ, მოდის მისკენ, მოდის ნისლივით. ამირანი დგას და არაფერი ესმის, „ბატია“(ეს სახელი ამირანს მანანას მეგობრებმა შეარქვეს). მანანა სევდიანად იღიმება, რაღაც ძალიან უბრალოს, ძალიან ამქვეყნიურს ეკითხება, თითქოს განგებ აუბრალოებს ყველაფერს, რათა ამირანი დაარწმუნოს, რომ ეს ყველაფერი ნამდვილია, ყველაფერი ახლა, ამწუთას ხდება...
„ეჰ, ბატი ვარ მართლაც, როგორც იქნა, ერთხელ დავიბადე ამ უსასრულო ჟამთასვლაში, ერთ ქალს ვუყვარდი დიდი, ნამდვილი სიყვარულით და ისაც ვერ შევიშნოვე!“
სამოცდახუთი გრძელი წელიწადი იცხოვრა ამირანმა. ზოგ მიზანს მიაღწია, ზოგს - ვერა; პროფესიაც გამოიცვალა. არეული დროც მშვიდობიანად მოინელა. მდიდარი არ ეთქმოდა, არც ღარიბი იყო. ლაზათიანი კაცის სახელით იცნობდნენ, მეგობრების სულსა და გულს. დროც ატარა ჩვეულებისამებრ, ისე რააა! - გული იჯერა. ცოლიც კარგი შეხვდა, ოცდაათი წლისამ ოცდაორის თბილი, საამო, ზომიერად თქვირი თამთა შეირთო. ქალ-ვაჟიც ლამაზი გამოუვიდა - ცოტნე და ნაილი. ცოტნე თავიდან დარდიმანდობდა, მაგრამ ბოლოს დაჭკვიანდა, ცოლი შეირთო და უცებ ტყუპი ვაჟებით გაიხარა ბაბუა ამირანის კეთილმა, თუმცაღა ბოლოდროს ცოტა სნებაშეპარულმა გულმა. ამირანი და მალხაზი ბაბუას „გულები“ და „ბურთები“ და „მნათობები“ და ვინ მოთვლის, კიდევ რანი არიან! ბედნიერი კაცი იყო ამირანი!
„ბედნიერი?“
- „ამირან, შენმა ძველმა თანაკურსელებმა დაგირეკეს, საფლავზე მივდივართო... მანანა...“
ეს ამ ოცდაათი წლის წინათ იყო. რატომ, როგორ, როდის? „ღვიძლი?“ კარგა ხანი იყო, ამირანს მანანა აღარ ენახა, ხუთი, იქნებ ათი წელიწადიც.
„ნეტავ როგორ შეძლო მანანას დავიწყება, რატომ ვერ დაინახა მანანას სიყვარული? როგორ არ დაინახა, მანანამ სიყვარული აშკარად აგრძნობინა, მაგრამ მან არ დაიჯერა, არ უნდოდა და არ დაიჯერა; მანანას დიდი სიყვარულის შეეშინდა, მანანას სიწმინდისა შეეშინდა, ვიღაც მარტივ ქალებს დასდევდა, არ შეეძლო მანანაც ისე, ჩვეულებრივ ჰყვარებოდა. მანანა სულ სხვანაირი იყო, რაღაც დედურიც, რაღაც რაღაც მიღმურიც... სული!.. ჰო, მანანა სულივით იყო...“
მანანა რომ აღარ იყო, მერეღა მოენატრა მას მანანა, ნელ-ნელა მიხვდა ყველაფერს და მოენატრა. მერეღა შეძლო მანანას დიდი სიყვარულის შეცნობა... ყველაფერი მაშინ დაიწყო, როდესაც მანანას მეგობრები მანანას „წერილებზე“ და გაუმხელელ სიყვარულზე ატირდნენ... სწორედ იმ დღეს იყო ეს, მანანას საფლავი რომ მოინახულეს. „რატომღაც“ მასაც უხმეს, იქნებ მანანას სურვილით, დანაბარებით? აღარც კი ახსოვდა მას მანანა, ინსტიტუტის მერე აღარც კი გახსენებია მანანა! უცნაურად გადაივიწყა, მხოლოდ ერთხელ, შემთხვევით, რუსთაველზე შეხვდა, დასხდნენ ბაღში, რაზე ისაუბრეს?..
„ეეჰ ბატი ვარ, ბატი, სიყვარულს კი არა, ვიღაც ავხორც ქალებს დავდევდი, ბიოლოგიურ ინსტიქტებს აყოლილი!“
სასაფლაოზე, მანანას გვერდით, ერთი საფლავის ადგილიც იყო დატოვებული მანანას მამისთვის; მანანას, პატარაობიდანვე დაობლებულს, არც ახსოვდა დედა...
ათი წელი რომ გავიდა მანანას საფლავის მონახულებიდან, მერეღა აეხილა ამირანს საბოლოოდ თვალები. ეს ცოტა უცნაურად მოხდა, გამოცხადებასავით: მან უცებ სინათლეში, დ ღ ე შ ი დაინახა მანანა; მოულოდნელად, მანანაზე რომ არც ფიქრობდა, ისე; მაშინ, ფანჯრიდან სინათლეს გასცქერდა, უბრალოდ იყურებოდა სივრცეში და იმ წამს მოხდა ეს. როგორ? ეეჰ, ამირანს რომ ამის ახსნა შეეძლოს! ერთი ლექსიც კი ვერ დაუწერია!
ოცი წელია მას აქეთ, ოცი წელი, რაც ამირანი მანანა-ნათელში ცხოვრობდა, ამ სანთლად დანთებულ სიყვარულში ცოცხლობდა და იტანჯებოდა.
„არა, არა, იქნებ ისე არც იყო, იქნებ მანანა კი არა, თვითონ იყო თავისი ფიქრებით არაამქვეყნიური და მანანა თავისი უბრალო კითხვებით მის ამქვეყნად დაბრუნებას ცდილობდა? რატომ ასცდნენ ერთმანეთს? ხედავდა, განა ვერ ხედავდა მანანას სიყვარულს, მაგრამ ვერ გაბედა, დიდი სიყვარულის შეეშინდა, ლაჩრულად მოიქცა, თორემ სხვა რა მიზეზია?.. მანანა მისი საფერი იყო: მწყაზარი, სხმარტალა(ეეჰ, ამირანს რომ მანანას აღწერა შეეძლოს!), ქალი-ფიქალი...მაგრამ იქნებ ღვთის ნება იყო ასეთი, რათა ამირანს სიკვდილი გაიოლებოდა?“
ოცი წელია ფიქრობდა ამირანი, ოცი წელი ტიროდა, ნანობდა და ხსნიდა მანანას სიყვარულის გამოცანას. ენატრებოდა მანანა, საფლავიც კი მანანას გვერდით, მის გვერდზე საფლავში წოლაც კი ენატრებოდა.
განა თამთა არ უყვარდა ამირანს? განა თამთა მისი საფერი არ იყო? განა თამთას ეშხი და სილამაზე აკლდა? განა თამთას არ უყვარდა ამირანი?
„მაგრამ ის სიყვარული, მანანას სიყვარული!.. რა იყო მაინც ის სიყვარული? ამოდის მზე, დგება ნათელი. - ეს მანანაა.“
არა, ამირანი კი არ ფილოსოფოსობდა, „მზიან ღამეებს“ კი არ ეპოტინებოდა, ის მართლა განიცდიდა დღის ნათელს როგორც მანანას სიყვარულს, როგორც თვითონ მანანას... ეს განცდა არ იყო ამირანისთვის რაღაც მეტაფორა, არამედ სიცხადე, ცხადზე ცხადი... ამირანს მანანამ მზე დაუტოვა, სიყვარული-მზე. და მას ეს მზე უნდა წაეღო, ისევ მანანასთან მიეტანა. მანანას საიქიოში მზე აკლდა, მკრთალი მზის ქვეშ ხედავდა ამირანი მანანას და თავის საყვარელ დედიკოს - სამოცდახუთი წლის ბაბუცას. მათ იქ ერთმანეთი იპოვეს... იყო ამირანისათვის ეს „წარმოსახვა?“ არა, ის ცხადად ხედავდა ამ ორ ქალს, საიქიოს მკრთალი მზის ქვეშ რომ ისხდნენ რაღაც უცნაურ ოთახში, თეთრი ბროლის მაგიდასთან და ტკბილად მუსაიფობდნენ. იქ მზე არსად ჩანდა, მხოლოდ მისი მკრთალი ნათელი ეფინა იქაურობას. ეს სურათი ედგა ამირანს თვალწინ. ამირანის სიკვდილს აზრი ჰქონდა, მას მზე უნდა წაეღო მანანასთვის...
ოცი წელია, რაც თვალები აეხილა, რაც ეს ყველაფერი იცოდა ამირანმა, ცხადად ხედავდა ყველაფერს. მაგრამ ამირანი როგორღაც ამირანულად უმკლავდებოდა ამ თავის ტანჯვას, არ იტყობდა, მხოლოდ მარტო რომ დარჩებოდა, მაშინ ნებდებოდა ცრემლსა და ტანჯვას, თავის საიდუმლო ცრემლსა და ტანჯვას... ახლაც არავინაა შინ. საყვარელი, ფუმფულა თამთა ბებია „ერთი წამით ვერ ძლებს უშვილიშვილებოდ, უმალხაზ-უამირანოდ!“
და დაჰკრა ჟამმა.
ამირანმა იგრძნო მანანას სუნთქვა სულ ახლოს, დიდი სიყვარული - სულ ახლოს. ამირანი ისევ ოცი წლისაა და დგას ინსტიტუტის წინ, ჭადრის ქვეშ; მოდის მანანა, ნისლივით, სულივით, უმანკო „ქალი-ფიქალი“. –
როგორღაც მოახერხა აივანზე გასულიყო, - არ უნდოდა სახლში დაელია სული, - დედისეულ ტახტზე მიწვა და ჩამავალ მზეს გაუსწორა თვალი. მოუხუჭა, დაუღამა მზეს თვალები, და:
ჯერ ყველაფერი წითლად შეივსო, მერე ამ ბრღვიალა, ყოვლისმომცველ სივრცეში, სადღაც შორს, უსასრულოდ შორს გამოჩნდა რაღაც პატარა, ლურჯი სფერო, რომელიც თანდათან გაფართოვდა, ცისკენ შედრეკილ უშველებელ ღრმულად იქცა და შორიდან ქარიშხლური გრგვინვით შეიწოვა ამირანის სული, ამირანი. - მანანასკენ გაიტაცა. მშვიდად გაჰყვა ამირანი, მზიანად.
- „ დედი, მანანა, მოველ როგორც იქნა, მზეც მოვიყოლე!“
2-4 მაისი, 2003.