milan kundera mat albertina momikles targmna irma tavelidzem
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
ჩემზე ათი წლით უფროსი ივან ბლატნი (ახლა უკვე კარგა ხნის გარდაცვლილი) ის პოეტია, რომელიც ყველაზე მეტად აღმაფრთოვანებდა, 14 წლის რომ ვიყავი. მის ერთ-ერთ კრებულში ხშირად მეორდებოდა სტრიქონი, რომელშიც ქალის სახელი ისმოდა: «Albertinko, ty», რაც ნიშნავს: “ალბერტინა, შენ”. რა თქმა უნდა, ეს პრუსტის ალბერტინას ალუზია იყო. მისი სახელი კი ჩემთვის, მოზარდისთვის, ყველაზე მომხიბლავი გახდა ქალის სახელებს შორის.
ყველაფერი, რაც პრუსტის შესახებ ვიცოდი, რომანის ჩეხური თარგმანის ოცამდე ტომის ყუა იყო – “დაკარგული დროის ძიებაში”, ერთ-ერთი მეგობრის წიგნის კარადაში რომ ჩაემწკრივებინათ. ბლატნის გამო, მისი «Albertinko, ty»-ს გამო ერთ დღეს მათში ბოლომდე ჩავყვინთე. როცა მეორე ტომს მივადექი, პრუსტის ალბერტინა უკვე შეუმჩნევლად მერეოდა ჩემი პოეტის ალბერტინაში.
ჩეხი პოეტები პრუსტს აღმერთებდნენ, მაგრამ მისი ბიოგრაფია არ იცოდნენ. არც ივან ბლატნმა იცოდა. სინამდვილეში, მეც საოცრად გვიან გამოვეთხოვე ამ მშვენიერი უცოდინრობის პრივილეგიას, ანუ როცა გავიგე: ამბობენ, ალბერტინას პროტოტიპი კაცი იყოო – ის კაცი, პრუსტს რომ უყვარდაო.
მოიცა, რას მიედ-მოედებით! რა მნიშვნელობა აქვს, ვინ შთააგონა, კაცმა თუ ქალმა, ალბერტინა ალბერტინაა და ეს ასეა! რომანი ალქიმიის შედეგია, რომელიც ქალს კაცად აქცევს, კაცს კი – ქალად, ტალახს – ოქროდ, ანეგდოტს – დრამად! ღვთაებრივი ალქიმია ის არის, რაც თითოეული რომანისტის ძალას, იდუმალებას, მისი ხელოვნების ბრწყინვალებას ზრდის.
თუმცა ამას რა აზრი აქვს! რაც შემეძლო, ყველაფერი გავაკეთე, რათა მერწმუნა, თითქოს ალბერტინა სრულიად დაუვიწყარი ქალი იყო, მაგრამ რაკი ერთხელ მითხრეს, მისი პროტოტიპი კაცი ყოფილაო, ეს უსარგებლო ინფორმაცია ჩემს თავში იმ ვირუსივით ჩამკვრივდა, კომპიუტერულ პროგრამას რომ ასნებოვნებს. ჩემსა და ალბერტინას შორის მამრობითი სქესის არსება შემოიჭრა. ის მის სახეს ანადგურებდა, მის ქალურობას ძირს უთხრიდა. ერთ წუთში უმშვენიერესი მკერდით რომ ვხედავდი, მეორეში ფიცარივით ბრტყელი გულით წარმომიდგებოდა, ულვაშიც წამდაუწუმ გაკრთებოდა ხოლმე მისი სახის უნაზეს კანზე.
მათ ალბერტინა მომიკლეს. და მე ფლობერის სიტყვებს ვიხსენებ: “ხელოვანმა შთამომავლობა იმაში უნდა დაარწმუნოს, რომ არასდროს უცხოვრია”. ჩაწვდით ამ წინადადების აზრს: ის, რის დაცვასაც რომანისტი პირველ რიგში ცდილობს, სულაც არ არის თავად მწერალი, ეს ალბერტინაა და მადამ არნუ.
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
ჩემზე ათი წლით უფროსი ივან ბლატნი (ახლა უკვე კარგა ხნის გარდაცვლილი) ის პოეტია, რომელიც ყველაზე მეტად აღმაფრთოვანებდა, 14 წლის რომ ვიყავი. მის ერთ-ერთ კრებულში ხშირად მეორდებოდა სტრიქონი, რომელშიც ქალის სახელი ისმოდა: «Albertinko, ty», რაც ნიშნავს: “ალბერტინა, შენ”. რა თქმა უნდა, ეს პრუსტის ალბერტინას ალუზია იყო. მისი სახელი კი ჩემთვის, მოზარდისთვის, ყველაზე მომხიბლავი გახდა ქალის სახელებს შორის.
ყველაფერი, რაც პრუსტის შესახებ ვიცოდი, რომანის ჩეხური თარგმანის ოცამდე ტომის ყუა იყო – “დაკარგული დროის ძიებაში”, ერთ-ერთი მეგობრის წიგნის კარადაში რომ ჩაემწკრივებინათ. ბლატნის გამო, მისი «Albertinko, ty»-ს გამო ერთ დღეს მათში ბოლომდე ჩავყვინთე. როცა მეორე ტომს მივადექი, პრუსტის ალბერტინა უკვე შეუმჩნევლად მერეოდა ჩემი პოეტის ალბერტინაში.
ჩეხი პოეტები პრუსტს აღმერთებდნენ, მაგრამ მისი ბიოგრაფია არ იცოდნენ. არც ივან ბლატნმა იცოდა. სინამდვილეში, მეც საოცრად გვიან გამოვეთხოვე ამ მშვენიერი უცოდინრობის პრივილეგიას, ანუ როცა გავიგე: ამბობენ, ალბერტინას პროტოტიპი კაცი იყოო – ის კაცი, პრუსტს რომ უყვარდაო.
მოიცა, რას მიედ-მოედებით! რა მნიშვნელობა აქვს, ვინ შთააგონა, კაცმა თუ ქალმა, ალბერტინა ალბერტინაა და ეს ასეა! რომანი ალქიმიის შედეგია, რომელიც ქალს კაცად აქცევს, კაცს კი – ქალად, ტალახს – ოქროდ, ანეგდოტს – დრამად! ღვთაებრივი ალქიმია ის არის, რაც თითოეული რომანისტის ძალას, იდუმალებას, მისი ხელოვნების ბრწყინვალებას ზრდის.
თუმცა ამას რა აზრი აქვს! რაც შემეძლო, ყველაფერი გავაკეთე, რათა მერწმუნა, თითქოს ალბერტინა სრულიად დაუვიწყარი ქალი იყო, მაგრამ რაკი ერთხელ მითხრეს, მისი პროტოტიპი კაცი ყოფილაო, ეს უსარგებლო ინფორმაცია ჩემს თავში იმ ვირუსივით ჩამკვრივდა, კომპიუტერულ პროგრამას რომ ასნებოვნებს. ჩემსა და ალბერტინას შორის მამრობითი სქესის არსება შემოიჭრა. ის მის სახეს ანადგურებდა, მის ქალურობას ძირს უთხრიდა. ერთ წუთში უმშვენიერესი მკერდით რომ ვხედავდი, მეორეში ფიცარივით ბრტყელი გულით წარმომიდგებოდა, ულვაშიც წამდაუწუმ გაკრთებოდა ხოლმე მისი სახის უნაზეს კანზე.
მათ ალბერტინა მომიკლეს. და მე ფლობერის სიტყვებს ვიხსენებ: “ხელოვანმა შთამომავლობა იმაში უნდა დაარწმუნოს, რომ არასდროს უცხოვრია”. ჩაწვდით ამ წინადადების აზრს: ის, რის დაცვასაც რომანისტი პირველ რიგში ცდილობს, სულაც არ არის თავად მწერალი, ეს ალბერტინაა და მადამ არნუ.