milan kundera kiomizmis susti atinati targmna irma tavelidzem
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
საყვარელთან, მადამ არნუსთან ერთად მაღალ საზოგადოებაში გატარებული საღამოს შემდეგ, საკუთარ მომავალზე ფიქრით შემთვრალი ფრედერიკი, ფლობერის «სენტიმენტალურ აღზრდაში», შინ ბრუნდება და სარკის წინ დგება. ციტატა მომყავს: «ის თავს მომხიბლავად მიიჩნევდა და წუთით შეყოვნდა, რათა საკუთარი სახე შეეთვალიერებინა».
«წუთი». დროის ზუსტად ამ მონაკვეთშია სცენის მთელი საზიზღრობა. ის ყოვნდება, უყურებს, თავს მომხიბლავად მიიჩნევს. მთელი წუთით. გაუნძრევლად. შეყვარებულია, მაგრამ საკუთარი თავით იმდენად დაბრმავებულია, რომ სულაც არ ფიქრობს იმ ქალზე, ვინც უყვარს. სარკეს აშტერდება. თუმცა ვერ ხედავს საკუთარ თავს, რომელიც სარკეში იყურება (როგორც ფლობერი ხედავს მას). ის მხოლოდ საკუთარ ლირიკულ “მე”-შია ჩაკეტილი და არ იცის, რომ კომიზმის სუსტი ათინათი დასთამაშებს მას და მის სიყვარულს.
ანტი-ლირიკული გარდასახვა უმთავრესი გამოცდილებაა რომანისტის Curriculum vitae-ში: საკუთარ თავს დაშორებული, მოულოდნელად, ამ «მე»-ს დისტანციიდან ხედავს, გაოგნებულია იმის აღმოჩენით, რომ ის კაცი არ ყოფილა, ვინც ეგონა. ამ გამოცდილების შემდეგ, მას ეცოდინება, რომ არავინ არის ის, ვინც ჰგონია; რომ ეს გაუგებრობა უნივერსალურია, პირველადია და ხალხს (მაგალითად, ფრედერიკს, რომელიც სარკის წინ დგას) კომიზმის სუსტ ათინათში ხვევს (მოულოდნელად აღმოჩენილი კომიზმის ეს ათინათი ფარული, ძვირფასი ჯილდოა რომანისტის გარდასახვისთვის).
ისტორიის დასასრულისკენ, ემა ბოვარი, რომელსაც ბანკირებმა ზურგი აქციეს და ლეონმაც მიატოვა, ეტლში ჯდება. მის გამოღებულ კართან მათხოვარს “ყრუ კვნესის მსგავსი რამ აღმოხდა”. ქალმა უმალვე “ხუთფრანკიანი მონეტა მხარს უკან გადააგდო. ეს მთელი მისი ქონება იყო. ერთობ მშვენიერი ეჩვენა მონეტის ამგვარად სროლა”.
ეს მართლაც მთელი მისი ქონება იყო. იგი აღსასრულს უახლოვდებოდა. თუმცა ბოლო წინადადებაში, რომელიც დახრილი კურსივით გამოვყავი, კარგად ჩანს ის, რასაც ფლობერი მშვენივრად ხედავდა, მაგრამ ემა ვერ ხვდებოდა: ქალმა, უბრალოდ, კეთილშობილური ჟესტი კი არ გააკეთა, ის კმაყოფილი დარჩა საკუთარი თავით იმის გამო, რომ ეს ჩაიდინა და ჭეშმარიტი სასოწარკვეთის ამ წუთებშიც შანსი ხელიდან არ გაუშვა, ეჩვენებინა ეს ჟესტი – უმანკოდ, იმ სურვილით, რომ ისევ მშვენიერი დარჩენილიყო. მსუბუქი ირონიის ათინათი არასდროს დატოვებს მას – მაშინაც კი, როცა სიკვდილთან შესახვედრად გაეშურება, რომელიც უკვე ასე ახლოს მოჩანს.
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
საყვარელთან, მადამ არნუსთან ერთად მაღალ საზოგადოებაში გატარებული საღამოს შემდეგ, საკუთარ მომავალზე ფიქრით შემთვრალი ფრედერიკი, ფლობერის «სენტიმენტალურ აღზრდაში», შინ ბრუნდება და სარკის წინ დგება. ციტატა მომყავს: «ის თავს მომხიბლავად მიიჩნევდა და წუთით შეყოვნდა, რათა საკუთარი სახე შეეთვალიერებინა».
«წუთი». დროის ზუსტად ამ მონაკვეთშია სცენის მთელი საზიზღრობა. ის ყოვნდება, უყურებს, თავს მომხიბლავად მიიჩნევს. მთელი წუთით. გაუნძრევლად. შეყვარებულია, მაგრამ საკუთარი თავით იმდენად დაბრმავებულია, რომ სულაც არ ფიქრობს იმ ქალზე, ვინც უყვარს. სარკეს აშტერდება. თუმცა ვერ ხედავს საკუთარ თავს, რომელიც სარკეში იყურება (როგორც ფლობერი ხედავს მას). ის მხოლოდ საკუთარ ლირიკულ “მე”-შია ჩაკეტილი და არ იცის, რომ კომიზმის სუსტი ათინათი დასთამაშებს მას და მის სიყვარულს.
ანტი-ლირიკული გარდასახვა უმთავრესი გამოცდილებაა რომანისტის Curriculum vitae-ში: საკუთარ თავს დაშორებული, მოულოდნელად, ამ «მე»-ს დისტანციიდან ხედავს, გაოგნებულია იმის აღმოჩენით, რომ ის კაცი არ ყოფილა, ვინც ეგონა. ამ გამოცდილების შემდეგ, მას ეცოდინება, რომ არავინ არის ის, ვინც ჰგონია; რომ ეს გაუგებრობა უნივერსალურია, პირველადია და ხალხს (მაგალითად, ფრედერიკს, რომელიც სარკის წინ დგას) კომიზმის სუსტ ათინათში ხვევს (მოულოდნელად აღმოჩენილი კომიზმის ეს ათინათი ფარული, ძვირფასი ჯილდოა რომანისტის გარდასახვისთვის).
ისტორიის დასასრულისკენ, ემა ბოვარი, რომელსაც ბანკირებმა ზურგი აქციეს და ლეონმაც მიატოვა, ეტლში ჯდება. მის გამოღებულ კართან მათხოვარს “ყრუ კვნესის მსგავსი რამ აღმოხდა”. ქალმა უმალვე “ხუთფრანკიანი მონეტა მხარს უკან გადააგდო. ეს მთელი მისი ქონება იყო. ერთობ მშვენიერი ეჩვენა მონეტის ამგვარად სროლა”.
ეს მართლაც მთელი მისი ქონება იყო. იგი აღსასრულს უახლოვდებოდა. თუმცა ბოლო წინადადებაში, რომელიც დახრილი კურსივით გამოვყავი, კარგად ჩანს ის, რასაც ფლობერი მშვენივრად ხედავდა, მაგრამ ემა ვერ ხვდებოდა: ქალმა, უბრალოდ, კეთილშობილური ჟესტი კი არ გააკეთა, ის კმაყოფილი დარჩა საკუთარი თავით იმის გამო, რომ ეს ჩაიდინა და ჭეშმარიტი სასოწარკვეთის ამ წუთებშიც შანსი ხელიდან არ გაუშვა, ეჩვენებინა ეს ჟესტი – უმანკოდ, იმ სურვილით, რომ ისევ მშვენიერი დარჩენილიყო. მსუბუქი ირონიის ათინათი არასდროს დატოვებს მას – მაშინაც კი, როცა სიკვდილთან შესახვედრად გაეშურება, რომელიც უკვე ასე ახლოს მოჩანს.