“ფარდის მიღმა”
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
პუბლიკაცია წარმოადგენს ფრაგმენტს მილან კუნდერას ბოლო წიგნიდან “ფარდა”, რომელიც 2005 წელს გამოსცა Gallimard-მა.
ავტობიოგრაფიის საპირისპირო პოლუსზე… პრუსტი
ვის შევადაროთ რომანისტი? ლირიკოს პოეტს. როგორც ჰეგელი ამბობს, ლირიკული პოეზიის შინაარსი თავად პოეტია. ის საკუთარ შინაგან სამყაროს აამეტყველებს, რათა მსმენელებში იმგვარი გრძნობები თუ სულიერი მღელვარება გამოიწვიოს, რასაც თვითონ განიცდის. და მაშინაც კი, თუ პოეტი მისი ცხოვრებისთვის უცხო, “ობიექტურ” თემებს ეხება, “დიდი ლირიკოსი პოეტი მათ სწრაფად შეაქცევს ზურგს და ბოლოს მაინც საკუთარ პორტრეტს დახატავს» («stellt sich selber dar»).
ჰეგელი იმასაც ამბობს, რომ მუსიკასა და პოეზიას, მხატვრობასთან შედარებით, ერთი უპირატესობა აქვს: ლირიზმი. ლირიზმში კი მუსიკას უფრო შორს წასვლა შეუძლია, ვიდრე პოეზიას, რადგან მას შინაგანი სამყაროს იმ ყველაზე იდუმალი მოძრაობების წვდომის ძალა შესწევს, რომლებიც სიტყვებისთვის მიუწვდომელი რჩება. ამ შემთხვევაში, ნამდვილად არსებობს ხელოვნება – მუსიკა, რომელიც უფრო ლირიკულია, ვიდრე თავად ლირიკული პოეზია. აქედან შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ლირიზმის ცნება ლიტერატურის ერთი ჟანრით (ლირიკული პოეზიით) კი არ იფარგლება, არამედ ყოფიერების ერთგვარ გზას აღნიშნავს და ამ თვალსაზრისით, პოეტი-ლირიკოსი მხოლოდ ყველაზე სამაგალითო განსახიერებაა იმ კაცისა, რომელიც თავისი სულის იქით ვერაფერს ხედავს კიდევ, უდიდესი სურვილი აქვს, რომ მოუსმინონ.
დიდი ხანია, სიყმაწვილეს ლირიკულ ასაკად მივიჩნევ, ანუ იმ ასაკად, როცა პიროვნებას, რომლის ყურადღებაც თითქმის მხოლოდ საკუთარ თავს მიემართება, არ შეუძლია დაინახოს, გაიგოს, განსაჯოს სამყარო, რომელიც მის გარშემოა. თუ ჩვენ ამ ჰიპოთეზით დავიწყებთ (რომელიც, რა თქმა უნდა, სქემატურია, მაგრამ, როგორც სქემა, საკმაოდ ზუსტი მგონია), შემდეგ კი მოუმწიფებლობიდან მოწიფულობაზე გადავალთ, ლირიკული დამოკიდებულების მიღმაც მოგვიწევს გასვლა.
რომანისტის დაბადება სანიმუშო ამბის, «მითის» სახით რომ წარმოვიდგინო, ეს დაბადება გარდასახვის ისტორიად წარმოჩნდება: სავლე პავლე ხდება, ხოლო რომანისტი საკუთარი ლირიკული სამყაროს ნანგრევებიდან იბადება.
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
პუბლიკაცია წარმოადგენს ფრაგმენტს მილან კუნდერას ბოლო წიგნიდან “ფარდა”, რომელიც 2005 წელს გამოსცა Gallimard-მა.
ავტობიოგრაფიის საპირისპირო პოლუსზე… პრუსტი
ვის შევადაროთ რომანისტი? ლირიკოს პოეტს. როგორც ჰეგელი ამბობს, ლირიკული პოეზიის შინაარსი თავად პოეტია. ის საკუთარ შინაგან სამყაროს აამეტყველებს, რათა მსმენელებში იმგვარი გრძნობები თუ სულიერი მღელვარება გამოიწვიოს, რასაც თვითონ განიცდის. და მაშინაც კი, თუ პოეტი მისი ცხოვრებისთვის უცხო, “ობიექტურ” თემებს ეხება, “დიდი ლირიკოსი პოეტი მათ სწრაფად შეაქცევს ზურგს და ბოლოს მაინც საკუთარ პორტრეტს დახატავს» («stellt sich selber dar»).
ჰეგელი იმასაც ამბობს, რომ მუსიკასა და პოეზიას, მხატვრობასთან შედარებით, ერთი უპირატესობა აქვს: ლირიზმი. ლირიზმში კი მუსიკას უფრო შორს წასვლა შეუძლია, ვიდრე პოეზიას, რადგან მას შინაგანი სამყაროს იმ ყველაზე იდუმალი მოძრაობების წვდომის ძალა შესწევს, რომლებიც სიტყვებისთვის მიუწვდომელი რჩება. ამ შემთხვევაში, ნამდვილად არსებობს ხელოვნება – მუსიკა, რომელიც უფრო ლირიკულია, ვიდრე თავად ლირიკული პოეზია. აქედან შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ლირიზმის ცნება ლიტერატურის ერთი ჟანრით (ლირიკული პოეზიით) კი არ იფარგლება, არამედ ყოფიერების ერთგვარ გზას აღნიშნავს და ამ თვალსაზრისით, პოეტი-ლირიკოსი მხოლოდ ყველაზე სამაგალითო განსახიერებაა იმ კაცისა, რომელიც თავისი სულის იქით ვერაფერს ხედავს კიდევ, უდიდესი სურვილი აქვს, რომ მოუსმინონ.
დიდი ხანია, სიყმაწვილეს ლირიკულ ასაკად მივიჩნევ, ანუ იმ ასაკად, როცა პიროვნებას, რომლის ყურადღებაც თითქმის მხოლოდ საკუთარ თავს მიემართება, არ შეუძლია დაინახოს, გაიგოს, განსაჯოს სამყარო, რომელიც მის გარშემოა. თუ ჩვენ ამ ჰიპოთეზით დავიწყებთ (რომელიც, რა თქმა უნდა, სქემატურია, მაგრამ, როგორც სქემა, საკმაოდ ზუსტი მგონია), შემდეგ კი მოუმწიფებლობიდან მოწიფულობაზე გადავალთ, ლირიკული დამოკიდებულების მიღმაც მოგვიწევს გასვლა.
რომანისტის დაბადება სანიმუშო ამბის, «მითის» სახით რომ წარმოვიდგინო, ეს დაბადება გარდასახვის ისტორიად წარმოჩნდება: სავლე პავლე ხდება, ხოლო რომანისტი საკუთარი ლირიკული სამყაროს ნანგრევებიდან იბადება.