იაკობ გოგებაშვილი - დავით აღმაშენებელი

დავით აღმაშენებელი
დავითი მეფობდა საქართველოში მეთერთმეტე საუკუნეში.
1

თავისი ბავშვობის დროს დავითი გახდა მოწამე და მხილველი საქართველოს საში-
ნელი უბედურებისა. ჩვენს ქვეყანას შემოესია მხეცი ხალხი, ფრიად მრავალ-
რიცხოვანი, რომელსაც დიდძალი ჯარი ჰყავდა. ეს ხალხი იყო ოსმალები,
ანუ თურქები. მათ დაიპყერს ჯერ მრავალი ქვეყანა და ბოლოს შემოიჭრნენ
საქართველოში. გადაწვეს ქალაქები და სოფლები, დაანგრიეს ციხეები,
ხალხს წაართვეს სარჩო-საბადებელი და ბევრიც დახოცეს. ილაჯგაწყვეტი-
ლი ხალხი გაიხიზნა კავკასიონისა და თრიალეთის მთებში და აქ ავადმყო-
ფობისა და სიმშილისაგან ბევრი გაწყდა. საქართველო თითქმის გავერანდა,
დაქცეულს ოჯახს დაემსგავსა. თვით პატარა ექვსი წლის დავითმა ძლივს
გაასწრო ერთი ფეხით ქუთაისიდან რაჭისაკენ, როცა ოსმალები თავს დაეს-
ხნენ ამ ქალაქსა და ცეცხლი მოუკიდეს.
ტანჯულ ხალხს დიდი იმედი ჰქონდა დავითისა, რომელიც საოცრად
მომავალი ბავშვი იყო. ეს იმედი სავსებით ასრულდა, დავითი სამაგალი-
თოდ აღიზარდა და, როცა თექვსმეტი წლისა შესრულდა, ყველას აოცებდა
თავისი დევისებური ტანოვანობით, დიდი ჭკუით და საარაკო მხნეობით.
ამის გამო ხალხმა მოითხოვა დავითის დაუდევარი მამისაგან, რომ სამეფო
ტახტი თავისი ვაჟისათვის დაეთმო. ისიც ხალხის ნებას დაჰყვა, აკურთხე-
ბინა მეფედ თექვსმეტი წლის დავითი და თვითონ მონასტერში წავიდა ბე-
რად.
უპირველესად ყოვლისა მეფე დავითი შეუდგა ოსმალების თავიდან
მოშორებასა. ბრძოლით ეს არ შეიძლებოდა ჯერჯერობით, რადგანაც ხალხი
მეტად შემცირებული და დაუძლურებული იყო. დავითმა ოსმალების
მბრძანებელს მიმართა ასეთი სიტყვებით: «თქვენი შიშით ხალხი გახიზნუ-
ლია მთა-კლდეებში, გაღატაკებულია და დასარბევსაც კი ვეღარაფერს შოუ-
ლობთ. გადით საქართველოდან, ხალხი ჩამოვა თავის მიწა-წყალზე, ხვნა-
10თესვას შეუდგება, დოვლათს შეიძენს და ყოველწლივ გადაიხდის თქვენს
ხარჯსა. მანამდის კი ჩემი საკუთარი ქონებიდან გაძლევთ ხარჯსა». ოსმალე-
ბი დაეთანხმნენ დავითსა, გავიდნენ საქართველოდან და დაბანაკდნენ სამ-
ხრეთით, ოსმალეთში. მაშინ ჩვენი ხალხი ჩამოვიდა მთებიდან, ააშენა დან-
გრეული .
სოფლები, მიჰყო წინანდებურად ხელი მეურნეობას და მალე მოღონიერდა.
ამ მოღონიერებას ხელი ძლიერ შეუწყო დავითმა, რომელიც დაუღალავად
ზრუნავდა ხალხის ფეხზე დაყენებასა და მის კეთილდღეობაზე. ტყეში ყოფ-
ნის დროს ბევრი ხალხი დასნეულდა; დავითმა ამ სნეულთათვის დიდ სოფ-
ლებში გამართა თავისი ხარჯით სახალხო სამკურნალოები, სადაც ავადმყო-
ფებს მუქთად ინახავდნენ და სწამლობდნენ. თვითონ დავითი ხშირად ინა-
ხულებდა ხოლმე ამ სამკურნალოებს და მამობრივ მზრუნველობას არ აკ-
ლებდა ავადმყოფებს. ამასთანავე მამობრივს შემწეობას უხვად აძლევდა
ყველა ღარიბსა და გლახაკს. თუ რომელსამე დღეს შემწეობას ვერ აღმოუ-
ჩენდა გაჭირვებულსა, იმ დღეს დაკარგულად რაცხდა და ამბობდა: «დღეს
მე ცოდვებმა ნება არ მომცეს, უფლის ვალი გადამეხადნაო».
ოსმალთაგან დანგრეული ქალაქები დავითმა ყველანი ააშენა, განაახლა
გორი, რომელიც მიწასთან გაასწორეს ოსმალებმა პირველი შემოსევის
დროს; დავითმა სომხები გადმოასახლა ქალაქ ვანიდან და დაამკვიდრა.
დავითი იყო მეტად ღვთისმოყვარე გვირგვინოსანი: ეკლესიებს აშენებ-
და, ხშირად წირვა-ლოცვაზე დადიოდა და მის მოწყალებას საზღვარი არა
ჰქონდა. ამავე დროს ის პატივსა სცემდა სომხებისა და მუსულმანების
სჯულსა, ხანდახან დადიოდა სომეხთა მთავარ ეკლესიაში და მუსულმანთა
ჯამეში და ებაასებოდა მათ სასულიერო პირებსა.
დავითის გამეფებამდე გლეხს შეეძლო მხოლოდ მღვდლობა მიეღო.
ეპისკოპოსად ვერ ეკურთხებოდა, რაც უნდა ღირსეული ყოფილიყო. ეპის-
კოპოსებად სულ თავად-აზნაურები იყვნენ. ეს კიდევ არაფერი. ყველაზე უა-
რესი ის იყო, რომ მღვდლები ყმები იყვნენ ბატონებისა გლეხებივით და იხ-
დიდნენ ყოველ საყმო ხარჯსა. დავითმა მღვდელი გაათავისუფლა მონობი-
საგან, მიანიჭა დამოუკიდებლობა და უფლება ეპისკოპოსად კურთხევისა.
მაგრამ დავითმა საქართველო უფრო იმით გააძლიერა, რომ განათლებას
ფართო გზა გაუხსნა. მან დააარსა მრავალი სასწავლებელი: დაბალი, საშუა-
ლო და მაღალი. ხალხი აძლევდა თავის შვილებსა ამ სკოლებში და ეწაფებო-
და განათლებასა. ესეც არ იკმარა. ყოველ წლივ უნიჭიერეს კურსდამთავრე-
ბულ ყმაწვილებს გზავნიდა სახელმწიფო ხარჯით უმაღლესი სწავლის მი-
ღებისათვის საბერძნეთში, რომელიც მაშინ განათლებით ყველაზე დაწინაუ-
რებული იყო. თვითონ დავით მეფე უჩვენებდა ხალხს ჩინებულ მაგალითს
სწავლის სიყვარულისას; ჰქონდა მდიდარი ბიბლიოთეკა წიგნებისა და კით-
ხულობდა ყოველთვის, როცა კი სამეფო საქმეებისაგან მოცლილი იყო. ასე
11გასინჯეთ ლაშქრობისა და ნადირობის დროსაც კი თან დაჰქონდა ბიბლიო-
თეკა საკითხავად.
როცა ქვეყანამ ძალ-ღონე მოიცა, დავითმა შეადგინა დიდი ჯარი და
ხარჯი აღარ მისცა ოსმალებსა. ესენი გაბრაზებულნი გამოეშურნენ საქარ-
თველოსაკენ; მაგრამ დავითი ჯარით მათ მიეგება საზღვარზე და საშინლად
დაამარცხა. გაქცეულს მტერს უკან დაედევნა და სულ გაანადგურა. ბრძო-
ლის ველზე გაჩნდა ახალი ჯარი ოსმალებისა; მაგრამ ამასაც დავითმა შავი
დღე დააყენა. ათჯერ კიდევ სცადეს ოსმალებმა ბედი, მაგრამ ყველა ომი
თავდებოდა მათი დამარცხებით და გაქცევითა. ასეთი გამარჯვება ოსმა-
ლებზე დავითს გაუადვილა იმანაც, რომ ჩრდილო კავკასიიდან მან მოიშვე-
ლია თავისი სიმამრის ჯარი. მაგრამ მთავარი მიზეზი ყველა გამარჯვებისა
იყო თვით დავითი. მის სიმამაცეს საზღვარი არა ჰქონდა. პირადად თავგან-
წირულად იბრძოდა და არაერთხელ დაიჭრა გაცხარებულს ომში. მტერს მა-
შინ დაეცემოდა ხოლმე, როცა იგი არ მოელოდა, იქიდან მოუვლიდა, საიდა-
ნაც მტერს ფიქრი არა ჰქონდა.
დავითმა მთლად და სავსებით გაათავისუფლა მთელი საქართველო ოს-
მალებისაგან, მაგრამ მარტო ამითი არ დაკმაყოფილდა. ველური ოსმალები
გარეკა სომხეთიდანაც და გაათავისუფლა მათი მონობისაგან სომეხთა დე-
დაქალაქი ანისი, სადაც დანიშნა მთავარმართებლად ჩინებული ქართველი
მოღვაწე. აგრეთვე განდევნა ოსმალები ყველა მახლობელი ქვეყნიდან. შავი
ზღვიდან დაწყებული კასპიის ზღვამდე ოსმალების სინსილა გააწყო და ყვე-
ლა ხალხს შვება მისცა. ამიერკავკასიის მადლიერმა ხალხებმა დავითი აღია-
რეს მეფეთა მეფედ და ყოველ წლიურს ხარჯს აძლევდნენ ნებაყოფლობით.
დავითი ყველას ხიბლავდა თავისი კაცთმოყვარეობით; შესისხლხორცე-
ბული ჰქონდა სახარების სწავლა, გამსჭვალული იყო მოყვასის გულწრფე-
ლი და მხურვალე სიყვარულით, მუდამ ხალხის კეთილდღეობაზე ზრუნავ-
და და თავისი თავი დავიწყებული ჰქონდა. ამასთან მეტად უყვარდა ღვთის
მსახურება. ამის გამო დავითი ქართველმა ხალხმა და ეკლესიამ წმინდათა
თანა შერიცხეს...
დავითი დამარხულ იქმნა დიდებულ გელათის მონასტერში, რომელიც
მანვე აღაშენა ქალაქ ქუთაისის ახლო.