milan kundera maradisoba targmna irma tavelidzem
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
იყო ხანგრძლივი პერიოდები, როცა ხელოვნება ახალს კი არ ეძებდა, არამედ სიამოვნებას პოულობდა ლამაზად გამეორებაში, ტრადიციის გაძლიერებასა და კოლექტიური ცხოვრების სტაბილურობის უზრუნველყოფაში. მაშინ მუსიკა და ცეკვა მხოლოდ სოციალური რიტუალების, მასებისა და ბაზრების ფარგლებში არსებობდა. მერე, ერთ დღეს, მე-12 საუკუნეში, პარიზში, ეკლესიის ერთ-ერთმა მუსიკოსმა მოიფიქრა, რომ გრეგორიანული სიმღერის მელოდია აეღო, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში არ იცვლებოდა და მისთვის ხმა დაემატებინა – კონტრაპუნქტად. უხსოვარი დროის მთავარი მელოდია უცვლელი დარჩა, თუმცა კონტრაპუნქტის ხმა ახალი იყო, რასაც სხვა სიახლეებთან მივყავდით – კონტრაპუნქტთან სამი, ოთხი, ექვსი ხმით, ბევრად უფრო რთულ და მოულოდნელ პოლიფონიურ ფორმებთან. რადგან იმას აღარ ბაძავდნენ, რაც მანამდე იყო შექმნილი, კომპოზიტორებმა ანონიმურობა დაკარგეს და მათი სახელები იმ ლამპრებივით აენთო, შორეული სამეფოებისკენ მიმავალ ბილიკებს რომ ანათებდნენ. უკან დახევით მუსიკა, რამდენიმე საუკუნეში, მუსიკის ისტორიად იქცა.
ყველა ევროპულმა ხელოვნებამ, თითოეულმა თავის ჯერზე, ასე დაიხია უკან, საკუთარ ისტორიად გადაიქცა. ეს ევროპის დიდი სასწაული იყო: არა მისი ხელოვნება, არამედ ისტორიად ქცეული ხელოვნება.
ვაგლახ, სასწაულები დიდხანს არ გრძელდება. ის, რაც უკან იხევს, ერთ დღეს მიწაშიც ჩადის. დიდი ტკივილით წარმოვიდგენ იმ დროს, როცა ხელოვნება უთქმელის ძიებას შეწყვეტს და მორჩილად დაბრუნდება კოლექტიური ცხოვრების სამსახურში, რომელიც მისგან ლამაზ გამეორებებს მოითხოვს და იმასაც, რომ ადამიანი მშვიდად და სიხარულით შთანთქას ყოფიერების ერთფეროვნებამ.
ხელოვნების ისტორია ხომ წარმავალია, ხელოვნების ლუღლუღი კი – მარადიული.
“არილი”, 2008 წლის 30 იანვარი
ინგლისურიდან თარგმნა ირმა ტაველიძემ
იყო ხანგრძლივი პერიოდები, როცა ხელოვნება ახალს კი არ ეძებდა, არამედ სიამოვნებას პოულობდა ლამაზად გამეორებაში, ტრადიციის გაძლიერებასა და კოლექტიური ცხოვრების სტაბილურობის უზრუნველყოფაში. მაშინ მუსიკა და ცეკვა მხოლოდ სოციალური რიტუალების, მასებისა და ბაზრების ფარგლებში არსებობდა. მერე, ერთ დღეს, მე-12 საუკუნეში, პარიზში, ეკლესიის ერთ-ერთმა მუსიკოსმა მოიფიქრა, რომ გრეგორიანული სიმღერის მელოდია აეღო, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში არ იცვლებოდა და მისთვის ხმა დაემატებინა – კონტრაპუნქტად. უხსოვარი დროის მთავარი მელოდია უცვლელი დარჩა, თუმცა კონტრაპუნქტის ხმა ახალი იყო, რასაც სხვა სიახლეებთან მივყავდით – კონტრაპუნქტთან სამი, ოთხი, ექვსი ხმით, ბევრად უფრო რთულ და მოულოდნელ პოლიფონიურ ფორმებთან. რადგან იმას აღარ ბაძავდნენ, რაც მანამდე იყო შექმნილი, კომპოზიტორებმა ანონიმურობა დაკარგეს და მათი სახელები იმ ლამპრებივით აენთო, შორეული სამეფოებისკენ მიმავალ ბილიკებს რომ ანათებდნენ. უკან დახევით მუსიკა, რამდენიმე საუკუნეში, მუსიკის ისტორიად იქცა.
ყველა ევროპულმა ხელოვნებამ, თითოეულმა თავის ჯერზე, ასე დაიხია უკან, საკუთარ ისტორიად გადაიქცა. ეს ევროპის დიდი სასწაული იყო: არა მისი ხელოვნება, არამედ ისტორიად ქცეული ხელოვნება.
ვაგლახ, სასწაულები დიდხანს არ გრძელდება. ის, რაც უკან იხევს, ერთ დღეს მიწაშიც ჩადის. დიდი ტკივილით წარმოვიდგენ იმ დროს, როცა ხელოვნება უთქმელის ძიებას შეწყვეტს და მორჩილად დაბრუნდება კოლექტიური ცხოვრების სამსახურში, რომელიც მისგან ლამაზ გამეორებებს მოითხოვს და იმასაც, რომ ადამიანი მშვიდად და სიხარულით შთანთქას ყოფიერების ერთფეროვნებამ.
ხელოვნების ისტორია ხომ წარმავალია, ხელოვნების ლუღლუღი კი – მარადიული.
“არილი”, 2008 წლის 30 იანვარი