ტერრასაზე სიგრილეა.
ტაბა ტაბაჲ ზის უძრავად როგორც გველი ქვიშაზე გაშოლტილი:
ჰამაკში ოლგას ტანი იშხვართება.
სარგის პეტრიძე ხმალს ათვალიერებს.
არჩიბალდ ტაბა ტაბაჲს ხატავს.
სპარსი თუ ჰინდუ თუ ეგვიპტელი თითქო „რუახჰ ელოღჰიმს“ უმზერს. ცხვირი - ადამიანის. ბაგე - ადამიანის. წვერი -ადამიანის. ყველაფერში - ხაზი პიროვნების. თვითონაც - პიროვნება: ქვეყანაზე ერთხელ მოვლენილი. მთელი ყოფა - ახლო და ხელსახები. და მაინც: შორს წასული. ყოფა სადღაც გადასხმული თუ გადაღვენთილი.
შუადღისას როცა მზე ხელდება - ცხენი ცხელ უძრაობაში გადაყირავდება.
მაგრამ ტაბა ტაბაჲ ცხენი არაა. იგი სხვაა. კაცი და მოჩვენება. პიროვნება და ლანდი. სახე და მასკა. ყოველს დაცილებული: ეგებ მისთვის - რომ იხილოს ყოვლის წარმომშობი.
„რუახჰ ელოღჰიმ“: წაიჩურჩულებს ხანდახან თავისთვის მხატვარი. უძრავ მასკას უეცრად გოგირდისფერი თვალები შეარხევენ. ასეთი თვალები გველს აჩერებენ ცხელ სილაზე.
მხატვარი აკვირდება.
დახატოს უნდა პორტრეტი ინდივიდუალი.
მაგრამ პორტრეტი მოცილებული უნდა იყოს ყოველს ახლოს. საქმელი რთულია და თითქმის შეუძლებელი. მაგრამ შეუძლებელი ახელებს ხელოვანს.
სახატი ხდება საშურველი.
მხატვარს ჟინი ერევა.
- არჩიბალდ რა მოგივიდა ბაღში?!
გაისმის ოლგას ხმა სიყვარულით დარბილებული. თუმცა ღიმილში ირონიაც ეპარება.
- მე თვითონაც არ ვიცი...
- როგორ?!
- ოლგა!. გახსოვს საღამო ლოზანაში?!
- მახსოვს..
- რამ გათქმევინა ის ამბავი?!
- მე თვითონაც არ ვიცი..
- როგორ?!
- თითქო ჩემში სხვა ლაპარაკობდა..
- გესმის ახლა რაც შემემთხვა?!
- რამოდენიმედ..
- ჩემშიც თითქო სხვა მოქმედებდა..
„ჩემში სხვა“: სიტყვა ნახულია. ქალი უფრო ნახულობს სიტყვას. ტაბა ტაბაჲ მხატვარს შემოხედავს უეცრად. მხატვარს ფერი ეცვლება.
სარგის პეტრიძე ისევ ხმალს ათვალიერებს.
აოცებს ხმალზე წარწერა.
- ბატონო არჩიბალდ! სადაურია ეს ხმალი?!
- ჰამადანში ვიყიდე..
- იცით: რა აწერია?!
- არ ვიცი..
- „ირუბაქიძე“...
- რაა?!
- გვარი ძველი ქართველი თავადის..
არჩიბალდ მეკეში საღებავს აშტერდება უაზროდ.
- ჰამადანში რა უნდოდა ამ ხმალს?!
ეკითხება ნახევრად წამომდგარი ოლგა.
სარგის პეტრიძე ყიფით ივსება:
- ყაზვინი ერთხელ თამარის ლაშქარმა აიღო..
- ჰამადანი?!
- ჰამადანიც განვლო ქართულმა ლაშქარმა ბაგდადისაკენ..
- როდის?!
- მონღოლების დროს.
- ირუბაქიძე..
ამბობს თავისთვის ტაბა ტაბაჲ.
ოლგა ისევ სარგის პეტრიძეს მიმართავს:
- ეხლაც არის ეს გვარი?
- მონღოლების შემდეგ გადავარდა..
არჩიბალდ მეკეში თითქო ტაბა ტაბაჲს უცქერს. ნამდვილად კი საუკუნეებში იხედება.
ოლგა პეტრიძეს არ ეშვება:
- შემდეგ რა დაემართა?!
- ორგვარად გაიყო: ჩოლაყაშვილად და მაყაშვილად. ჩოლაყა და მაყა ძმები იყვნენ.
- რა გვარებად გაიყო?!
არჩიბალდ მეკეშს სიტყვა აღარ ემორჩილება.
- ჩოლაყაშვილად და მაყაშვილად.
- თქვენ უქეიფოდ ხომ არ ხართ ბატონო არჩიბალდ?!
ეკითხება ტაბა ტაბაჲ.
- არა.. ხატვის დროს გუნებისცვლა ბუნებითია..
მხატვარი განაგრძობს ხატვას. თუმცა გრძნობს: რომ გული სადღაც სხვაგანაა.
ეხლა ხმალს ოლგა ათვალიერებს.
- ლამაზია..
- შეიძლება მეც ვნახო?!
გაისმის ტაბა ტაბაჲს ხმა.
სარგის პეტრიძე ხმალს ოლგას გამოართმევს და გადასცემს ტაბაჲს.
- რკინა ხოროსანისაა..
- არა.. რკინა ხალიბისაა..
გაუწყვეტს პეტრიძე.
- ხალიბის?! რა არის ხალიბი?!
გაისმის მეკეშის ხმა შემკრთალი.
- უძველესი ტომი ქართული. ამ ტომმა იცოდა რკინის შეზავების საიდუმლო.. მანვე იცოდა მტკიცე ჭედი...
- გამიგონია.
ჩურჩულებს თავისთვის სპარსი თუ ჰინდუ თუ ეგვიპტელი.
- რომელი საუკუნის უნდა იყოს?!
ეკითხება ოლგა.
- მეთორმეტე საუკუნის..
ვამეხ ხმალს მოჰკრავს თვალს და მთლად აინთება.
მივა. გამოართმევს ხმალს. დააგებს წვერით იატაკზე. დაღუნავს ნახევრად: შემდეგ უეცრად ამართავს. ისმის რკინის რეკა. ამბობს: „კარგი ზარი აქვს“...
შემდეგ პირისპირ გაწვდის. გახედავს ცალი თვალით. შვეტი ხმალი სწორია როგორც ბურდში ატეხილი ასკილი. ამბობს: „კოდალივითაა“.
შემდეგ ტანში ჰკიდებს მარცხენა ხელს. მარჯვენა ხელით წვერს მოსწევს. მოღუნავს შუამდე. გაუშვებს მარჯვენა ხელს: ისევ ის რკინა - ისევ ის სისწორე.
შემდეგ პირში ჩაიდგამს რკინას. გააქან-გამოაქანებს. თვალებში: ხმალი აქვს თითქო.
ბოლოს - გადგება განზე. ნაწვართი ხელით დაიქნევს ხმალს სასტიკი მოქნევით. ისმის ჰაერის კვეთა და თქრიალი ფოლადიანი.
„რა ხმალია“: ამბობს თავისთვის.
ასე ექცევა არაბი უცხო ცხენს ჯიშიანს.
ფიქრობს მეკეში: ცხენს ასეთი მხედარი უნდა.
ვამეხ ისევ ხმალს უცქერს.
ოლგა ფიქრს გადაუჭრის:
- მოგწონთ?!
- შვილად ღირს..
- ფეშქეშ!.
გაისმის არჩიბალდის ხმა.
ვამეხ ეხლა თითქო „წახდა“. ოცდაშვიდი წლის ვაჟი შვიდიწლისად გადაიქცა. დარცხვა. დანელდა. თავი დაღუნა.
- მიირთვით სახსოვრად!
- გმადლობთ..
ძლივს ამბობს მალული სიხარულით. გრძნობს რაღაც უხერხულობას. ხმალს ხელში ათამაშებს.
- ძალიან დაგშვენდებათ..
ამსუბუქებს ატმოსფერას ოლგას ხმა.
- თქვენ მტერს ორად გავაპობ..
ვამეხს გამბედაობა უბრუნდება. ხმალს ეხლა მეტი სითამამით ათამაშებს.
პაუზა.
პეტრიძე წამოდგება. წასვლას აპირებს.
- ბატონო მეკეში! ქართულის გაკვეთილი ხვლად მზად უნდა იყოს.. მე სასტიკი ვარ.
- „სასტიკი?!“
და ვამეხს სიცილი წასკდება.
- კეთილი.
მიუგებს მეკეში პეტრიძეს..
ვამეხ თავისას არ იშლის: -
- სარგის! ირაჰშანდა ხომ არ გიცდის?!
ტაბა ტაბაჲ ამ სახელზე წამოცოცხლდება.
სარგის ოდნავ ნაწყენია:
- რა სულ ხუმრობა..
მაპატიე სარგის.. ეს ისე მომივიდა.. ხომ იცი..
- ვიცი: შენ ყველაფერი „ისე“ მოგდის..
ვამეხ დაავლებს ხელს მანიაკს. აიყვანს. ააბურთავებს: თითქო ბავშვს. დაუშვებს. აკოცებს.
სარგის დნება. მიდის თავჩაღუნული. მისმა სიხარულმა ცრემლი იცის.
- კაი კაცია საწყალი სარგის..
ვამეხის სიტყვები სარგისს თითქო აცილებენ.
ტაბა ტაბაჲ დგება. ოთახში შედის.
ვამეხიც თან მიჰყვება.
ტაბა ტაბაჲ ხილს ათვალიერებს.
ვამეხ სურათს მოჰკრავს თვალს მაგიდაზე. მივარდება. აიღებს. აკვირდება.
ფითრდება.
შემდეგ საშინელი სისწრაფით - კარებში შემომავალ მეკეშს:
- ბატონო არჩიბალდ! ეს ვინ არის?!
- ქართველი თავადი..
- გვარი?
- არ ვიცი..
- საიდან ჩაგივარდათ ხელში?
- მამამ დამიტოვა.. მეგობარი თუა..
ვამეხ თვალში თვალს უყრის თითქო მორკინალი.
მეკეში უტეხია ნებით თუ მზერით.
პაუზა აუტანელი.
პეტრიძე გაშეშებულია. ზევით იცქირება.
ტაბა ტაბაჲ რბილი ხმით მიმართავს:
- კიდევ რომ მომიყვებოდეთ.. ვრცლად..
- როცა გნებავთ..
პაუზა.
არჩიბალდ „ალლანს“ ხელს უსვამს.
დოგი უეცრად დაიღრენს. ყურებს სცქვეტს.
გაიხედავენ: მოდის ვამეხ.
„ალლან“ გაემართება. უნდა დაუყეფოს. მაგრამ ვაჟის ალერსი და - ალერსს მყისვე დოგის ლაქუცი მოჰყვება.
მეკეში წამოდგება. წინ მიეგებება. ვამეხ ხელს ართმევს ყველას. ოლგას ხელზე აკოცებს.
მეკეში უყურებს დოგსა და ვაჟს: თითქო ერთიმეორეს ადარებს. საოცარი მსგავსება რხევაში თუ ძრაობაში. ბიოლოგია დაწმენდილი ათასი წლებით. მაგრამ ერთი რამ უფრო აკვირვებს. დოგი შემოსულს არ უბღვერს: თითქო პატრონს ხვდება. ვაჟს ნადირის უშუალობა თუ აქვს. მისთვის ალბად ყველაფერი იოლია.
ვამეხ სარგისს მიმართავს:
- სარგის თუ სარქის.. პეტრიწი თუ პერტიძე.. არა?! სულ შენი ბრალია გუშინწინდელი ამბავი..
- ამის დათმობა არ შემიძლია..
მანიაკის სიტყვებში ბავშვის სერიოზულობაა..
- რამ გადაგრია ასე ისტორიულ გვარზე თუ სახელზე?!
- ისტორია გვარია და სახელი.. უნდა გავმართლდე ისტორიაში.. ხსნა ამის გარეშე არ არის..
ბავშვის სერიოზულობა კიაფ პათოსში გადადის.
ტაბა ტაბაჲ ეხლა განცვიფრებით უცქერს პეტრიძეს..
- ჰაა: სარგის! შენ უკვე გამართლებული ხარ.. ისტორიაში და ყველგან..
და ოცდაშვიდი წლის ვაჟი ორმოცი წლისას ხელს დაადებს მხარზე.
არჩიბალდ უცქერის: არის ირონია?! არა. არის კადნიერება?! არა. არის ფამილიარობა?! არა. ეგების მანიაკი გრძნობს ამას?! არა. პირიქით: მანიაკი ლბება და განაკვერჩხლებული თვალები ესველება.
ვამეხ იცინის:
- დარწმუნებული ვარ საქართველოზე გიამბობდათ.
ღიმილი: მეკეშის - ოლგასი - ტაბაჲს.
- სანაძლეოს ვიძლევი: ვაზის ჯვარზეც ილაპარაკებდა:
ღიმილი ქრება.
მეკეში უცქერის. არის გამასხარავება?! არა. არის პათოსის გაციება სუსხით?! არა. ეგების მაკიანი გრძნობს ამას?! არა.
სარგის დანელებული ხმით მიუგებს მხოლოდ:
- შენ ყველაფერი უნდა გაჰკილო...
- არა.. არა.. ჩემო სარგის..
და ოცდაშვიდი წლის ვაჟი ხელს დაჰკრავს მხრებზე ორმოცი წლის მანიაკს.
უკანასკნელი კიდევ უფრო ნელდება.
მეკეში განცვიფრებულია.
ვამეხ ეხლა ოლგას მიმართავს შუბლგახსნილი:
- სხვა?!
- გამოწვევას როდის ელით?
- ვისგან?!
- აი იმ..
- ნაგაზისაგან?!
- დიახ!
ვამეხს უეცრად სიცილი აუვარდება.
- ჰა.. ჰა.. ჰა.. ჰა.. ჩვენ უკვე შევრიგდით..
- როგორ?!
გაოცება ყველგან - გარდა პეტრიძისა.
- კიდევ ვიქეიფეთ ერთად. საწყალი: ნაგაზია თუმცა - მაგრამ არ იკბინება. კაი ბიჭია. კეთილი გულია..
ვამეხ „ალლანს“ უთათუნებს ხელს:
- ეს რომ არ ყოფილიყო ვინმე მოკვდებოდა.
მეკეში დოგსა და ვაჟს ისევ შედარებაში ატარებს: ისევ ის უშუალობა ნადირის. არა: ასეთებს მართლაც შეუძლიათ ასეთი შერიგება.
ტაბა ტაბაჲ ხმამაღლა ფიქრობს:
- კარგი ჩაგიდენიათ.
სარგის ისევ ხმალს ათვალიერებს.
- რა ნიშნებია?!
- წარწერის „ხელი“. ასეთი ასოებით მეთორმეტე საუკუნეში სწერდნენ. დიდი თამარიც ასე სწერდა. დახედეთ ამ ასოებს: კალიის სხარტულ ფეხებივით რომ იკლაკნებიან..
პეტრიძე ხმალს ისევ ოლგას გაუწოდებს.
ოლგა მეტის სიყვარულით ათვალიერებს.
არჩიბალდ მეკეში ჯდება.
მოესმის ტაბაჲს ნელი სიტყვა: „დაისვენეთ“.
„ალლან“ პატრონს უახლოვდება. ეალერსება.
მხატვრის სმენაში მარტო ეს სიტყვებია:
„ირუბაქიძე“ - „ჩოლაყაშვილი“ - „მაყაშვილი“ - „ხალიბი“ - „დიდი თამარ“ - „მეთორმეტე საუკუნე“ - „მონღოლების შემოსევა“ -
სიტყვები: თითქო მძლევარნი მოპირდაპირენი.
რა პატარაა და უმწეოა ამ სიტყვებთან ხერხემალ მაგარი არჩიბალდ მეკეში?!
პაუზა. ოლგა ხმალს სარგის პეტრიძეს უბრუნებს:
- თქვენ შეყვარებული ხართ საქართველოს ისტორიაზე..
- მწველი და ლამაზი.. მისთვის..
- სხვაგან არაა „მწველი და ლამაზი“?!
სარგის პეტრიძე პათოსია ცარიელი.
გადაშენებულ მცენარეს დარჩება ხანდახან ნერგი სანიმუშო. თითონ დგმა აღარაა მცენარის. აღარც ნიადაგი. მაგრამ სადღაც კუთხეში ამ დგმის ნერგი გარჩენილა. ისტორიისთვის?! ნერგი ცოცხლობს წარსულით თუ გარდასულით.
სარგის პეტრიძე ამ ნერგის პათოსია.
ოლგა კითხვას უმეორებს:
- სხვაგან არაა „მწველი და ლამაზი?!“
არა..
ტაბა ტაბაჲ გამოცოცხლდება. ათვალიერებს პეტრიძეს. თითქო პირველად ხედავს.
არჩიბალდ მეკეშს თავი დაუღუნავს. ეშინიან შეხედოს პეტრიძეს?! მანიაკის სახე პათოსით აპილპილებული მართლაც საშიშარია.
ოლგა ირონიული ღიმილით ხვდება მანიაკის „არას“.
პეტრიძე განაგრძნობს თუმცა არავის უთხოვია.
- არა.. აბა მიჩვენეთ სხვაგან ასეთი მწველი და ასეთი ლამაზი?! მცირე აზიიდან მოდის ქალწული. მისი ტანი ბევრს ჭაბუკს გაახელებდა. მიუტოვებია ყველაფერი. მოაქვს მხოლოდ მცნება ქრისტესი. უკანასკნელი მისი უხილავი საქმროა. მოდის არ იცის: საითკენ. თითქო ალღოთი: მოადგება ივერიას. დაალბობს მის ხურვალობას ჩვენი მიწა. წყარო ტანს გაუგრილებს. ქალწული ვაზნარს შეიყვარებს. განათლავს ერს და მისცემს მას ჯვარს.. არ არის ეს მწველი და ლამაზი?!
...მაგრამ მოითმინეთ..
...ასეთი მწველი და ასეთი ლამაზი შესაძლოა სხვაგანაც იყოს. ხოლო არის თუ არა სადმე ასეთი რამ?!
...ქალწული ჯვარს ვაზის ნასხლავისაგან გამოსჭრის. სხვების ჯვარი: ან ქვისაა ან რკინის ან უბრალო ხის. ყოველთვის მშრალი და წუთხე: აქ კი: ჯვარი - ვაზის. ვაზი ხომ სახეა: მიწის - ნიადაგის - სიცოცხლის. სხვაგან ჯვარი წამების და დასჯის ნიშანია. ჩვენში ჯვარი - ლხინია თვითონ..
...მაგრამ მოითმინეთ.. ეს კიდევ არაფერი..
...ქალწული ვაზის ნასხლევს თავის თმებით შეჰკრავს. თითქო ჭრილობა შეუხვია ნასხლევს: რომელიც იცრემლება. ჯვარი - ქალის თმებით შეკრული. მიჩვენეთ სხვა სახე უფრო მწველი და უფრო ლამაზი!! ჯვარი - ვაზის ნასხლავისაგან გამოჭრილი. ჯვარი - ქალის თმებით. ქალის თმები ხომ სახეა:
...ქალობის - ქალწულობის - დედობის.
...არა.. სხვების ჯვარი ბერწია. ჩვენი კი - ნოყიერი და ნაყოფიერი.
...ეს ჯვარი ეხლაც ასვენია ტფილისის სიონში.
მანიაკის სახე განათებულია.
* * *
ხმელი მაჭიკი თავისებურ სხივოსანი ხდება.
ოლგას ღიმილი უქრება.
ტაბა ტაბაჲ თვალებს არ ახამხამებს. თითქო სურს მზერით გახვრიტოს მანიაკი.
არჩიბალდ მეკეში თავს უფრო ღუნავს. ხელებს რაღაცას აჭერს საშინელი ძალით. გული აჩუყებული აქვს. თვალს ვერ უძლებს. უფრო ძლიერია?! არა. მან იცის ერთადერთი მზერა ძლიერი: ეს არის ტაბა ტაბაჲს მზერა. მისი თვალები ცივია და გამხვრეტი..
აქ კი: სითბოა და სინელე. ასეთი მზერა მხოლდო წყაროს თვალსა აქვს.
და ეხლა მეკეში წყაროს თვალს ატყუებს.
როგორ არ აირევა წყაროს თვალი?!
- მეგობარი?! მამის?!
თითქო იჭვნეული ეკითხება ვამეხ და ხელმეორედ თვალში თვალს უყრის არჩიბალდს. ცქერაში შორს უნდო ნაპერწკალი კიაფობს.
მეკეში ამას ამჩნევს. იბნევა. თავს ხრის/
ტერრასიდან ოლგას ხმა ისმის. არჩიბალდ გადის.
ტაბა ტაბაჲ ისევ ხალს ათვალიერებს.
ვამეხ სურსთს თვალს ვერ აცილებს.
არჩიბალდ ბრუნდება.
- თქვენთან ჯარისკაცია..
გადიან სამივე.
ჯარისკაცი ტერრასის მოაჯირთანაა ატუზული.
ვამეხ ეკითხება:
- მზადაა?!
- მზადაა!.
- რამდენი?!
- ოთხი!
- ხომ არაბული!
- დიახ, არაბული!
რად გინდათ ამდენი ცხენი?!
ეკითხება ოლგა.
- უნდა გავისეირნოთ!
- ვინ?!
- ჩვენ ყველამ..
არჩიბალდ გაოცებულია. გრძნობს: ამ ვაჟს ვერავინ ეტყვის უარს.
თანხმდებიან. მზად არიან. მიდიან.
- ერთი წამი..
და ვამეხ შეტრიალდება ოთახში და კიდევ იღებს ხელში სურათს.
გრიგოლ რობაქიზე - გველის პერანგი ( გაგრძელება)
გრიგოლ რობაქიძე - გველის პერანგი (ხალიბის რკინა)
⏱️ 1 წთ.
👁️ 3
100%